Konsartiin finfinneeti iddo galmaa miliniyeemititti kabajamee jira.

Iddoo kabaja lammitu lammif birmaata jedhu kana irrati maqllaqinni guuraamu marri isaatu akka ummaata oromoo naannoo sumalee irra buqa’aanif akka oolu ibsameera.dhimma kana keessaati kayyoon dhimma konsartii kana kan dhimma siyaasa biroo ofi keessa qabu osoo hintaane ummata oromoo akkuma jiruun hirmaachise akka ummata sanaaf deegarsii cimaan argamuudha.isa kana qaamni biroo akka waan oromoon finfinne keessa ummata biroo baasudhaf godhaani ummata hafarsaa jiran kan jiru soba akka ta’e ummaani keenna kan itiyophiyaa keessa wojjiin jiraacha jirru hubachu qabna.dhimma lammitu lammiif birmaata jedhu kana keessaati lammiin biyya tana keessa jiraan martiinu tokko akka taane hubaachun barbaachisaadha.ummata oromoo deegaruudhaf dhalataa oromoo ta’u qofa osoo hintaane lammiin biyya tana keessa jiraatu martiinu dirqamaa uumaamini wol wojjiin nukaaye ta’u hubachuu qabna.kanaaf yeroo ummaani Amaaraa,Affaari,Tigiraayii,Be.Gumzii,Ummaata Kibbaa,Gambeella,Sumaalee kan birootis yoo miidhaame ummata oromoo hingalchuu jechuudha miti.ummaani oromoo ummaata sumaalee yeroo miidhaan irra gahe deeggaaruun ummaani sumaaleetis ummaata oromoo deeggaruun dirqaama umaamaatif dirqaama lammummaati kanaaf wol wojjiin jiraachuun qofti dirqama nurra kaayee waan ta’eef wol deeggaarra kan jedhu irra ummaani oromoo qofa osoo hintaane sabinni birootis konsartii kana irraati argaamtani deeggaarsa cima ummata keenna gotaniif ummaani oromoo jaalala isinif qabu ibsa.ummaani keenna kan biyya itiyophiyaa keessa jirtaan martiinu kan wol deeggaaruun adaa keenna jechuudhaan haaluma amma deeggaraa jirtaan kanaan akka deegarsa kana itti fufaame ummaata keenna qubsuuma godhaamuf akka wol wojjiin goonu jechaa barreeffaama kiyya kan hardha kanuma irrati dhaaba.galatooma horaa bula.

Advertisements

qaamolee  mana murtiin alaatti seeraa ilaalaan

ሰበር ለመታረቅ በተደረገ ስምምነት ላይ የያዘው አቋም ሲፈተሽ 

ኢትዮጵያውስጥየዳኝነትሥልጣንያላቸውፍርድቤቶችብቻአይደሉም፡፡ይህንሥልጣንየተጎናፀፉብዙአካላትአሉ፡፡ለአብነትያህልለመጥቀስ፡- በፌዴራልሲቪልሰርቪስሚኒስቴርውስጥየሚገኘውየአስተዳደርፍርድቤትከሥራመሰናበት፣ደመወዝመቁረጥናየመሳሰሉትንጥያቄዎችአስመልክቶበመንግሥትሠራተኛውና  በፌዴራልመንግሥትመሥሪያቤትመካከልየሚነሳአለመግባባትላይዳኝነትይሰጣል፡፡ሕገመንግሥቱንመተርጎምላይአለመግባባትከተፈጠረዳኝነትየመስጠትሥልጣንየፌዴሬሽንምክርቤትነው፡፡በግብርጉዳዮችላይየግብርይግባኝሰሚኮሚሽንየዳኝነትሥልጣንአለው፡፡የማኅበራዊዋስትናመብትናጥቅም  ጥያቄዎችላይየዳኝነትሥልጣንለማኅበራዊዋስትናኤጀንሲተሰጥቷል፡፡የከተማቦታማስለቀቅናየካሳጉዳዮችላይየዳኝነትሥልጣኑበየከተማአስተዳደሮችለሚቋቋሙጉባዔዎችተሰጥቷል፡፡የንግድውድድርጨቋኝየሆኑድርጊቶችናያልተገባየንግድእንቅስቃሴላይደግሞዳኝነትየሚሰጥየንግድአሠራርናየሸማቾችጥበቃባለሥልጣንየሚባልተቋምአለ፡፡ወታደራዊፍርድቤቶችምአሉ፡፡ይሁንእንጂየፌዴራልጠቅላይፍርድቤትሰበርሰሚችሎትያለውንየዳኝነትሥልጣንያህልየተጎናፀፈፍርድሰጪአካልኢትዮጵያውስጥየለምለማለትያስደፍራል፡፡የዚህንችሎትየዳኝነትሥልጣንሊወዳደርወይምሊበልጥየሚችልፍርድሰጪአካልኢትዮጵያውስጥካለ፣የሕገመንግሥትትርጓሜላይዳኝነትየመስጠትሥልጣንያለውየፌዴሬሽንምክርቤትብቻነው፡፡

የፌዴራልጠቅላይፍርድቤትሰበርሰሚችሎትኢትዮጵያውስጥያሉየዳኝነትሥልጣንያላቸውአካላትንበሙሉየፍርድሰጪነትሥልጣናቸውንሲጠቀሙመሠረታዊየሕግስህተትአለመፈጸማቸውንይቆጣጠራል፡፡በተጨማሪይህችሎትአንድየሕግድንጋጌንየተረዳበትወይምየተረጎመበትመንገድሁሉምየሥርፍርድቤቶችሊከተሉይገባዘንድግዴታአለ፡፡ማለትም፣ፍርድቤቶችናሌሎችፍርድሰጪአካላትየሰበርችሎቱአንድንየሕግድንጋጌከተረጎመበትውጪአፈንግጠውየራሳቸውንትርጉምመስጠትአይችሉም፡፡ስለዚህየሰበርችሎቱኢትዮጵያውስጥካሉፍርድሰጪአካላትውስጥቁንጮላይየሚቀመጥናየዳኝነትሥርዓቱላይሰፊተፅዕኖፈጣሪየሆነተቋምነው፡፡

ሰፊሥልጣንሲኖርደግሞሊነጠልየማይችልአብሮየሚመጣግዴታአለ፡፡ሰፊሥልጣንበጠለቀዕውቀት፣ገደብየለሽአስተዋይነትናሰባዊነትመታጀብአለበት፡፡የዜጎችነፃነት፣ሕይወትናደስተኝነትላይተፅዕኖየመፍጠርሥልጣንየተሰጠውአካልሁሉሥልጣኑንሲጠቀምየመጠቀዕውቀት፣የመተንተንክህሎት፣አስተዋይነትናሰባዊነትበማይነጣጠልሁኔታማንፀባረቅአለበት፡፡የፌዴራልሰበርሰሚችሎትሰፊየዳኝነትሥልጣንቢጎናፀፍም የጠለቀ የሕግ ዕውቀት፣ ትንታኔ እና መርማሪነት ግን በውሳኔዎቹ ማንጸባረቅ የቻለ መስሎ አይታይም፡፡ ይህ ደግሞበራሱበፌዴራልጠቅላይፍርድቤትየማይካድሀቅነው፡፡የፌዴራልጠቅላይፍርድቤትፕሬዚዳንትየሆኑትአቶተገኔጌታነህየፌዴራልጠቅላይፍርድቤትሰበርችሎትውሳኔዎችይዞበሚወጣውቅጽ 15 መግቢያላይ ‹‹አልፎአልፎበውሳኔዎችጥራትናሥርጭትሊታዩየሚችሉችግሮችሥርዓቱእየተጠናከረሲሄድየሚፈቱሲሆን፣እነዚህንችግሮችለማቃለልእኛምጥረትበማድረግላይእንገኛለን፡፡ጥረታችንሊሳካየሚችለውበውሳኔዎችላይበሕግምሁራንናባለሙያዎችገንቢየሆኑትችቶችናአስተያየቶችሲቀርቡነው፤›› ሲሉጠቁመዋል፡፡

በዚህጽሑፌአንድጭብጥንአስመልክቶየሰበርሰሚችሎትየሰጠውውሳኔሌላውቀርቶጀማሪየሕግተማሪዎችየሚማሩበትመጽሐፍላይበቀላሉየሚገኝዕውቀትንማንፀባረቅእንዳልቻለለማሳየትእሞክራለሁ፡፡ጭብጡንአስመልክቶየዛሬስምንትዓመትበብሔራዊየኢትዮጵያኢንሹራንስኩባንያናበዘላቂግብርናተሃድሶኮሚሽንጉዳይላይ (የፌዴራልጠቅላይፍርድቤትሰበርሰሚችሎትውሳኔዎችቅጽ 7 ገጽ 148 ይመልከቱ) የሰጠውንውሳኔአሁንደግሞበቅርቡበቦሮትራቭልየግንባታሥራዎችኃላፊነቱየተወሰነየግልማኅበርናበአቶኤፍሬምሽብሩጉዳይላይደግሞደግሞታል፡፡ (የፌዴራልጠቅላይፍርድቤትሰበርሰሚችሎትውሳኔዎችቅጽ 17 ገጽ 358 ጀምሮይመልከቱ)፡፡

ጭብጡምንድንነው? ብዙጊዜሁለትተዋዋዮችውልሲፈራረሙውሉንአስመልክቶክርክርቢነሳእንዴትይፈታልየሚለውንየሚደነግግአንቀጽእንዲካተትያደርጋል፡፡ውሉውስጥየሚካተተውአንቀጽየሚከተለውዓይነትመልዕክትያዘለነው፡፡ይኸውም «ውሉንአስመልክቶክርክርቢነሳጉዳዩፍርድቤትከመቅረቡበፊትበድርድርወይምበዕርቅለመጨረስተስማምተናል፤» የሚልነው፡፡ይህስምምነትቢኖርምአለመግባባትሲፈጥርአንደኛውተዋዋይጉዳዩንቀጥታ�ፍርድቤትሊያቀርበውይችላል፡፡በዚህንጊዜጉዳዩየቀረበለትፍርድቤት «ጉዳዩንአላይምበስምምነታችሁመሠረትክርክሩንለድርድርወይምለዕርቅአቅርቡት፤» ብሎሊመልስይችላልን?

የሰበርችሎትከላይበጠቀስናቸውጉዳዮችላይፍርድቤቱጉዳዩንማየትየለበትም፤ተከራካሪወገኖችንበስምምነታቸውመሠረትድርድርወይምዕርቅእንዲያደርጉፍርድቤቱሊመልሳቸውይገባልሲልወስኗል፡፡የሥርፍርድቤቶችጉዳዩንበዕርቅወይምበድርድርለመፍታትስምምነትእያለያንንአልፈውአከራካሪውየፍሬነገርጉዳይላይየመጨረሻውሳኔበሚሰጡበትጊዜምሰበርሰሚችሎትይህንየመጨረሻውሳኔውድቅበማድረግተከራካሪወገኖችንእንደገናአለመግባባታቸውንለመፍታትድርድርወይምዕርቅእንዲሞክሩእያስገደደይገኛል፡፡ይሁንእንጂይህንየሰበርችሎትአቋምየሚደግፍሕግየለም፡፡በተጨማሪየሰበርሰሚችሎትውሳኔጊዜናገንዘብላይከፍተኛብክነትየሚያሳድርናድርድርናዕርቅየሚባሉትንየክርክርመፍቻዘዴዎችተፈጥሮንያላገናዘበስህተትነው፡፡

ሀ/ አለመግባባትን በድርድር ወይም በዕርቅ ለመፍታት ስምምነት መኖር ፍርድቤቶችን ጉዳዩን ከማየት የሚገድብ ሕግ የለም

ለዚህጉዳይአግባብነትያለውድንጋጌየፍትሐብሔርሥነሥርዓትሕጋችንንአንቀጽ 244 (2) (ረ) ነው፡፡ይህድንጋጌአንድፍርድቤትየቀረበለትንጉዳይአላይምብሎየሚመልሰውጉዳዩበሽምግልናዳኝነትእንዲታይስምምነት (Arbitration agreement) ሲኖርወይምተከራካሪወገኖችበራሳቸውተደራዳሪነትወይምበሦስተኛወገንአደራዳሪነትክርክራቸውላይተነጋግረውአለመግባባታቸውላይመፍትሔላይበመድረስየዕርቅስምምነት (Compromise) ወይምመሰልግንኙነትከፈጠሩብቻነው፡፡በተለይየፍርድሥነሥርዓትሕጉየእንግሊዝኛቅጅይህንበግልጽያስቀምጣል፡፡አለመግባባቱላይመፍትሔለመፈለግድርድር (Negotiation) ወይምዕርቅ (Conciliation) እንሞክራለንየሚልስምምነትመኖርግንፍርድቤቶችጉዳዩንከማየትይገድባቸዋልየሚልሐሳብበፍርድሥነሥርዓትሕጉአንቀጽ 245 (2) (ረ) ላይየለም፡፡ይህየሆነበትምክንያትደግሞከታችበ(ለ) ላይእንደምናብራራውድርድርናዕርቅተብለውየሚጠሩትየክርክርመፍቻመንገዶችተፈጥሮጋርየሚሄድስላልሆነነው፡፡ተከራካሪወገኖችተገደውእንዲደራደሩቢደረግወይምለዕርቅቢቀርቡአለመግባባታቸውላይመፍትሔሊገኝአይችልም፡፡ወይምበሌላአነጋገርየዕርቅስምምነት (Compromise) ላይሊደርሱአይችሉም፡፡

የሰበርሰሚችሎትብዙጊዜተከራካሪወገኖችንጉዳያቸውንበድርድርወይምበዕርቅእንዲጨርሱከፍርድቤትአስወጥቶየሚልካቸውየፍትሐብሔሩንአንቀጽ 1731 መሠረትበማድረግነው፡፡ውልበተዋዋይወገኖችመካከልሕግስለሆነተዋዋይወገኖችደግሞጉዳዩንፍርድቤትከማቅረባችንበፊትበድርድርወይምበዕርቅእንጨርሳለንብለውስለተስማሙበሚልሰበርሰሚችሎትተከራካሪወገኖችጉዳያቸውላይየሥርፍርድቤትፍርድየሰጠቢሆንምእንኳ፣ፍርዱንወደጎንእያደረገወደድርድርናዕርቅእንዲሄዱእያስገደደይገኛል፡፡ይሁንእንጂየውልሕግራሱአንድውልየጣሰሰውውሉላይየተጠቀሰውንድርጊትበማናቸውምሁኔታተገዶእንዲፈጽምአይፈቅድም፡፡ስለዚህአንድሰውስምምነቱንቢሰጥምበግድየድርድርጠረጴዛዙሪያተቀመጥወይምአስታራቂዎች (Conciliators) ፊትቀርበህተደራደርተብሎመገደድየለበትም፡፡ይልቅስምምነቱንስለጣሰካሳእንዲከፍልመደረግነውያለበት፡፡ከታችእንደምናየውተገዶቢቀርብምፍቃደኝነቱናፍላጎቱእስከሌለድረስየድርድሩወይምየእርቁሒደትምንምውጤትአያመጣም፡፡

ለ/ የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ የድርድርናየዕርቅን ተፈጥሮ ያላገናዘበ ነው

ድርድር (Negotiation) ሁለትተከራካሪወገኖችበመነጋገርያልተግባቡበትነጥብላይበሁለቱምበኩልተቀባይነትያለውመፍትሔለማግኘትየሚጥሩበትመንገድነው፡፡በሁለቱምበኩልተቀባይነትያለውመፍትሔከተገኘድርድሩ ‹‹የዕርቅስምምነት›› (Compromise) ማስገኘትች

Adabbii seeraa konkoolachisaafi abba konkolaata irrat keennamu kana fakkaata

Miiltoo “A”Adabbii
Lakk Balleessaa Konkolaachisaa  Sadarkaa 1ffaa Adabiisuu (100-300) Qar.

1 Konkolaataa yeroo sakatta’iinsa  waggaa raawwatee osoo jiru kan mallattoo ga’umsa konkolaataa (Boolloo) osoo hin maxxanfatiin argame 100

2 Goolgaawwaan arguu dhoorkan, maxxantuu plastikaa kan maxaanfatee argame 100

3 Qulqullina konkoolaataa keessaa fi ala osso hin eegiin kan konkoolaachise 100

4 Akkataa sadarkaa bobbii qopha’een kan hojii irra hin oolchine 100

5 Nama uddeelatee biskileeta kan oofe 100

6 Bifa naamusa gaarii falleessuun konkolaachisaan qulqullina dhuufa eeguu dhabuu,urgooftuu fi dibata imaltoota irratti dhiibbaa qaban faayadamuu, uffata sirrii hin taane uffachuu maaliin ifaa 100

7 Buufata konkoolataa keessatti jeequmsa kan uume 150

8 Aritii heeyameene gadi konkolachisudhan sochii tirafika kan danqee argame 150

9 sagalee guddistuu faayyadamanii  haala imaltootaa fi naannoo jeequu danda’uun muuziqaa dhageessisuu 150

10 Konkolaataa keessatti barreeffama amantii, siiyaasa, hamilee tuquu kkf. maxansee kan argame? 150

11 Ergaa imaanadhan fudhate, postaa, Gazexaa fi kkf. Qaama ilaalluuf kan hin geessissine 200

12 Konkoolaataa furtuun hin kannee bobb’iif kan dhiyeessee akkasumas haata’u jedhee tajaajilicha miidhuuf sa’atti lama(2) oli buufata keessa kan dhaabee 200

13 Konkoolaachisaa lama giddutti fageenya eeganii konkoolachisu dhabu 200

14 Heeyyama konkolaachisaa harkatti osoo hin qabatiin konkolaachisee kan argame yakka taúun isaa hoo? 200

15 Iddoo ibsa tirafikatii fi naannoo isaatti seeroota kabajamuu qabani kan darbe 200

16 Sagalee samuu namaa jeequu fiingee (xurumbaa) ykn konkoolaataa aara qilleensa faalu osso (Istaandaardii ol) baasuu kan konkolchise 200

17 Konkoolaataa deeddebisa uummataa irratti beeldoota ykn fayummaa fi mija’a kan hin taane meesha fe’anii konkoolachisaa argamuu. 200

18 Waraqaa bobbii osoo hin qabaatiin sochoosee kan argame 200

19 Seera boobbii geejjiba magalaaf barbaachiisu osoo hin guutiin hojatee  kan argamee 200

20 Yuniifoormii ykn uffata seeraa akkata qajelfaman adda ba’en qopheessee osoo hin uuffatin hojii irratti boba’e kan argame 230

21 Yeroo haromsa heeyyama konkolaachisaa dabarsee kan argame 250

22 Konkolaataa deeddebisa uummataa irratti gara dubaatti gara fulduratti meeshaa raara’e fe’ani konkolachisuu. 250

23 Konkolataan imaala fe’ee deemsa erga eegaleen booda konkoolataa keessa imalaan osoo jiruu boba’aa kan guutee argame 250

24 Naannoo heeyyama kennameef ala osoo hojetuu kan argame 250

25 Bobbiirra osoo jiruu suphaa konkolaataaf jecha imaala sa’aa tokkoo (1) oli kan tursiise 250

26 Geengoo tirafikaa (’trafic circle’) toora bitaatiin marfachuu 300

27 Iddoowwan daandii qaxamura fi karaa maquu irratti meetira 12 keessatti dhaabbatee argamu 300

28 Karaa hin taaneen imaala kan harkise, kan  dhamaase, kan ifate argame 300

29 Agarsiistuu kallatti mallattoo Nageenya Tirafika eegatani konkolachisuu dhabuu 300

30 Naannoo hedidaa baburaa oofeggannoo barbaachisaa gochuu dhabuu 300

31 Iddoo dhorkaa ta’etti kadhimamtoota konkolachisa leenjiesuu akkasumas mallattoo shakalii osoo hin maxxansiin shaakalisiisuu 300

32 Sakatta’iinsa  to’annoo tekiinika tasaa akka goosisu gaafatamee kan fuudhachuu dide 300

33 Daandii irratti lafoo deemtotaaf dursa kan hin kennine hafe 300

34 Konkoolaata dhabatee irratti dabalamee cinaa dhabachuun kandandii cufee fi sochii tirafika kan dangese 300

35 Konkoolataa cabee mallattoo caalaqisaa rog-sadee osso hin kaa’in kan konkoolataa daandii irra dhaabe argame 300

36 Yeroo turmataa heyyamamee oli konkoolataa daandii irra dhabee kan argame 300

37 Konkolataa karaa darbaa jiruuf dursa kan dhoowwate 300

38 Karaa lafoo deemtootafi iddo dhabbata autoobisii (fermaataa)magalaa iddoo dhorkame irratti konkolaataa kan dhaabe 300

39 Daandii qaxamuraa irratti konkoolaata dursa kan dhaawwate 300

40 Konkolaataa mallattoo calaqisaa osoo hin qabaatiin kan konkoolachise 300

41 Iddoo daandii dhiphaa iddo riqicha dhipha, agarttii fagoo iddoo dhorkutti konkolataa darbuf yaaluu 300

42 Saganta  bobb’ii haala deemisa heeyyamameen kan rawwachuu dide 300

43 Kafaltii imaala kafaluuf nagahee kennuu dhisu fi taagii meeshaa qopheessee hojii irra oolchuu dhabuu. 300

44 Baadhee (Heelmeeti) mataa isaa irra osoo hin kawwatiin ykn nama fe’ame dukaa isaa jiru kawawachuu isaa osoo hin mirkaneefatiin Doqdoqqee ofee kan argame 300

45 Konkolata deddebisa uummataa iddoo seeran heyyammeen ala dhabun imaala fe’anii argamuu 300

46 Konkolaachistoonnii biroo gocha seeraan ala raawwataniif deeggeersa kennuu maali inni 300

47 Balbala konkoolaataa osso hin cufiin kan konkoolachisee 300

48 Yeroof iddo kamittuu daandii eddeeda mirgaa osoo hin qabatiin imaalaa fi meesha kan busee, kan fe’ee argame 300

49 Mallattoo oso hin agarsiisiin iddo dhabatee kan kaase ykn kan dhaabee ykn maqee 300

50 Ibsaa fireechaa haala hin tanneen kan agarsiisee 300

51 Balbala ba’insa fi seensa buufata konkoolata cufee dhabachuun yaa’insa tirafikaa kan daanqe akkasumas balbala hospitala fi ittisa balaa ibidaa konkoolaataa dhabee kan argame 300

52 Kallatti daandii itti deemu qabu hin qabatiin kan deeme 300

53 Saqii (safety belt) osso hin hidhatiin kankolachisee argame 300

54 haala sirrii hintaaneen kan nama fe’ee ykn  udeelee ykn faniifatee ykn dabalee argame 300

55 sharaa ykn pilaastikii sadarkaa gaariiraa jiruf funyoo qabachuu dhisuu. 300

56 keriikii,hiiktuu gommaa fi gommaa jijjiiraaf ta’u osoo hin qabatiin tajaajila kennuu. 300

57 Konkolaataa miidhamees ta’e osoo hin miidhamiin bifa sochii tiraafika irratti dhiibbaa geesiissuun sa’atii danbiin heyyamame ol dhabuu 300

58 Toora sirrii hin tannerra konkoolachisuu 300

59 Iddoo qaxamura lafoo demetoota cufee konkolaataa dhabee argamee 300

60 Mallattoo dhorkuu cabsee kani argamee ykn tajaajilaa mallatichaa falleese kan darbee 300

61 Seera alaa gara bodaatti kan konkolachisee 300

62 Ijoolee uumuriin isaanii waggaa toorbaa(7) gadi ta’an irra kafaltii taarifa geejiibaa kan kafalchise argame 300

63 Ijoolee uumuri isanii waggaa 7-12 ta’an kafaltii taarifa tajajila geejibaa walka akka kafalanu kan heeyamamen ala caalmaan dabalee kan kafalchise 300

64 Imaalan iddoo gahumsa kiyaa jedhee yabatee dabarsani busani argamu. 300

Lakk Balleessaa Konkolaachisaa Sadarkaa 2ffaa /  301-500/ Qar.

65 Lageewwaan, haroowwaan fi bishaan bollaa uummata fi belladoon itti faayadamaanitti akka konkoolaataan dhiqamu kan taasise ykn akka dhiqamu kan godhe 350

66 Bobbiidhaaf kalattii hanqina geejiiba jiru akka uwisuu qaama dhimmi ilaluun gaafatame kan didee 350

67 daandii konkoolaataa irratii osoo suphuu kan argame 350

68 Daandii irratti dhangalawwan dhagalessee ykn dhimmoota guufachisaa daandii irra ka’ee osoo hin quliquleesiin kan deeme 350

69 Daandii irratti konkoolaataa  dhiqee kan argame 350

70 Magaalaa keessa, moora gaaraajii ala daandii irratti suphaa konkolaataa ykn hojii gomista hojechisuu   350

71 Buufata keessatti goomaa jijiiruu irra kan hafe, suphaa konkolataa fi konkolataa qulqulleessuu rawwatee kan argame 350

72 To’atoota daandiittiin maallattoo dhaabisu agarsiisame kan dhabuu didee deeme ykn kabajuu didee cabsee deeme 400

73 Mallattoo dirqiisaani ykn dhorkaan kabajuu dhabuu 400

74 Teessoo seeran heeyaman ala meshaalee adda addaa akka teessootti fayaadamuu kan Konkolaataa keessatti dabale ykn kaa’ee argamee 400

75 Ifaa eeyamameen oli ifaa ulfaataa(paawuzaa)kan fayyadamee argame 400

76 To’ataa sochii geejibatiin ragaa gaafatamu dhawwatee kan argame ykn ragaa dogoggoraa kan kenne argame 400

77 Yeroo dukanaa fi yeroo ibsan barbachisaa ta’etti osso hin ibsiin kan konkolaachise 400

78 Heeyyama seeraa malee  konkoolaataa harkisee kan argame 400

79 Spoondaa ykn hammattuu fe’umsaa hojjetamef ol fe’ee kan argame 400

80 Fe’iisa akka dhakaa cirracha fi kan biiroo daandii  hurgufamu ykn dhukkee kaasuu danda’an sharaa uffisuu dhabuu 400

81 Konkolataa Adeemsa daandii irra osoo jiruu sababaa teekinikaatiin yoo dhabatee imaltoonni haalatti deemu daanda’an uumuuf kiiloo meetirri. adeemamee shallagamee qarshii kafalanii irra hir’isuudhaan kan hafe deebisu dhabu ykn sa’a tokko (1) keessatti konkoolata biraa bakka busuuf dhabu. 450

82 Haalawwan idilee hin tannen sababaa adda addaattiin uummata iddoo tokkootti kufameef dirqama mootummaan kennu fudhatnii yeroo barbadameetti konkoolata dhiyeessuu dhisuuf, iddoo barbadame deemu diiduu 450

83 Konkoolaataa deddeebisa uummata sagantaa sarara bobbii uwisuu qabu dhiisee heeyyama malee garaji keessa ykn iddo biraa kan dhaabee argame 450

84 Daandii irratti balaan tirafika yemuu qaqqabu namoota miidhamaniif gargarsa arifataa argatanii gara mana yaala geessuuf to’atan tirafikaas ta’e to’atan geejiibaa atoma yoo gaafatu, kan deegersa gochuufii didee 500
85 Caatii, dhugatti Alkoolii, baalaa samu adoochu fi kkf. Itti faayadamaa konkolachisuu 500

86 Meeshaalee badani ykn irraanfatamaani seeran eegani qaama ilaalatu harkan ga’u dhabu. 500

87 Gabatee konkolaataa haqame,cite,kan uwwisamen  osoo konkolachisu kan argame 500

88 Konkolaataa tajaajila heeyamameefiin ala hojii irra oolchee argame (konkolata dedebisa uumata shakkalif,kan fe’umsaa uummataaf kkf) 500

89 Gabatee konkolata iddo barbachisa ta’een alatti hidhee ykn akka hin hikamane godhe(”baayaadee”) argame 500

90 Seeran ala bobbi biliisa mormee kan diigee ykn kan biroo kan kakasee 500

91 konkoolataa fe’umsa irratti nama fe’ee kan argame 500

92 Iddoo fi yeroo kamiyyuu konkolataa sochii irra osoo jiru bilbilaa socha’a (mobile)ttin fayyadamanii argamani 500

93 Konkolaataa sochii irra osoo jiru imalaa buusu ykn yaabsiisaa argame. 500

94 Iddoo ka’umsafi gahumsa imalaa geesiisamu osso qabu gidutti kutudhaan konkolaata biratti imalaa dabarsani fe’uudhaan bobbii dachasan argamu 500

95 Yeroo dukanaa ifa ibsu osoo qabuu osoo hin ibsiin kan konkoolaachise 500

96 Karaa dhiphoo irratti konkoolaataa dhabanii argamu. 500

97 Konkoolaataa fuunca’aa (sansalataa)  qabu kan daandii irra  konkolaachisee 500

98 Televiiziinii ykn fakkiwwaan socha’a kan biiroo ta’an fuula dura ka’an osoo illaalaa konkolaachisuu 500

99 Konkolaataa fe’aumsa  irratti mallattoo calaqisaa kara booda osoo hin maxxansiin kan konkolaachisee argame 500

100 Ariitii seeran heeyyamameen oli kan konkolaachisee argamee 500

101 Hojjettoota to’annoo, imaltootas ta’ee qaamoota biroo arrabsuu. 500

102 Konkolaataa Ambulaansi, konkolata ittisa balaa ibidaa fi dursa kennuu dhisuu 500

103 Heeyyama gahumsa konkoalachisaa kan qabu ta’ee  konkolaataa itti kennamee nama biraaf dabarsee kenne argame Dhorkaa ji’a ja’aa

104 Teessoo heeyyamame fi oli caalamatti imaala fe’ee kan argame(nama tokkoo tokkootti) Tariff x2 per person

Lakk Balleessaa Konkolaachisaa Sadarkaa 3ffaa / 501-1000/ Qar.

105 Ijolee umurii waggaa 12 gadi fuula dura (gabbiina)ka’ee osoo konkolaachisu kan argame 550

106 Heeyyamaa konkolaachisaa qaama seera kaminu dhorkame jiru qabatani konkolachisee argamu 550

107 Sarara bobbi heeyyamameefiin ala konkoolachise kan argame 550

108 Magaloota buufata konkolataa qabu keessatti buufatan ala dhabatee fe’ee kan argame 600

109 Iddoo daddabu irratti konkolataa dhaabee kan argame 600

110 Sababaa kamiin iyyuu imaltoota karaa irratti buuse dhisee kan deeme 600

111 Taarifa seeran murta’ee oli caalmattiin kafalchisee kan argame 700

112 Konkolata dedebisa uumata daangeefame daanga km hayyamameefiin ala konkolachisani argamu (km 150) 800

113 Balaa tirafikaa geesiisee batalatti dhabachuu diidee kan deeme ykn baduuf yaale 1000
Lakk Balleessaa Abbaa Qabeenya  Adabsiisuu Sadarkaa 1ffaa Adabiisuu (100-500) Qar.

114 Yeroo sakatta’iinsa a waggaa konkolaataa osoo hin sakkattasiisin kan dabarse /Guyyaa kudhashanshaniin / 100

115 Konkolaataa deddeebisa uummataa heeyyama seeraan ala tajaajila bobbiin ala gochuu/dhoksuu/ 300

116 Barcuma mija’aa hin taanetti fayyadamee  kan argame (kan tarsa’e, kan quuqu, xuuraawwaa,) 300

117 Gommaa dabalataa/scort/,hiiktuwwan gosaalee adda addaa osoo hin qabaatiin konkolaataa deddeebisa uummataa hojiif bobbaasee kan argamuu. 300

118 Yeroo tajaajila geejjibaa kennamu ragawwaan barbachisan(footo koopii heeyyama opareetarummaa) ,kallatti deemsa garsiistu,maqaa konkolaachisaa,fi sandoota biroo osoo hin qabatiin ykn osoo hin maxxansiin  kan argame 300

119 Ulaagaalee yeroo kenna sadarkaa heeyyama opreetarummaa guutamanii yeroo to’annoon hanqisanii argamuu. 320

120 Akkaataa uunkaalee qophaa’aniin ragaalee barbaadaman qaama ilaallatuuf yeroo isaa eeggatanii geessisuu ykn dabarsu dhabuu. 330

121 Dirqama addaa ykn sararaa haaraa banuuf sagantaa kennameefii fudhachuu kan didee 350

122 Bu’uura heeyyama opreetarummaa kennameefiin qaama konkolaataa cinaa lamaniin lakkoofsa sadarkaa addabaasu ykn asxaa ykn halluu sadarkichaaf murta’ee qabaachuu dhabuu. 360

123 Konkolaataa deddeebisa uummataa keessatti nagahee imalaas ta’e meesha imalaaf kan qabeessu didee 370
124 Akkaataa sagantaa bobbii mirkanaa’een ykn qaama bobbaasu irraa ajaja kennamuufiin tajaajila kennuu dhabuu 380

125 Uffata seeraa,baajii fi waraqaa ragaahojjetoota konkolaataa irra hojjetanii kan qopheessuu dhabe. 380

126 Ifaa osso hin guuttatiin halkan konkolaachisuu 400

127 Istaandaardii fe’umsaa, bal’inaa, dheerinaa fi fageenyaa ka’ameen ala kan ta’e 400

128 Golollee dhuumaa ykn liishoo, kan biilooniin Golollee hir’ate, daawiitii cabaa, kan biilooniin teessoo ala ba’e,kan bokkaa fi awwaraa galchu, kan foodaan hin banaaminne ykn hin cufamine 400

129 Barreeffama  odeeffannoo kennani konkolaataa deddeebisa uummataa keessatti osoo hin maxxansiin kan argame ykn odeeffannoo kan dhowwate 430

130 Konkolataa Adeemsa daandii irra osoo jiruu sababaa teekinikaatiin yoo dhabatee imaltoonni haalatti deemu daanda’an uumuuf kiiloo meetirri. adeemamee shallagamee qarshii kafalanii irra hir’isuudhaan kan hafe deebisu dhabu ykn sa’a tokko (1) keessatti konkoolata biraa bakka busuuf dhabu. 450

131 Gabatee konkolaataa hin mul’anne ykn kan ciite ykn gabatee duran qofaa osoo konkolaachiisuu kan argame 500

132 Konkolaataa meshaan hin guutamnees ta’e kan hin qabane (Siitraa, dhamsiituu ibidaa, saaxiinii walansaa) kan bobbasee argame 500

133 Konkolaataa tajaajila heeyamameefiin ala hojii irra oolchee argame (konkolata dedebisa uumata shakkalif,kan fe’umsaa uummataaf kkf) 500

134 Heeyyama opireetarumma konkolaata yeroo haaromsa dabaresee haaromsuuf kan dhiyaate

1. Sadarkk 1ffaa hanga teessoo 23 200

2. Sadarkk 1ffaa teessoo 24-44 250

3. Sadarkk 1ffaa  teessoo 45 isaa olii 300

4. Sadarkk 2ffaa hanga teessoo 23 150

5. Sadarkk 2ffaa teessoo 24-44 175

6. Sadarkk 2ffaa  teessoo 45 isaa olii 200

7. Sadarkk 3ffaa hanga teessoo 23 100

8. Sadarkk 3ffaa teessoo 24-44 125

9. Sadarkk 3ffaa  teessoo 45 isaa olii 150

135 Heeyyama opireetarumma konkolaachisa, Gargaara fi qarshi qabduu yeroo haaromsa dabaresee haaromsuuf kan dhiyaate

Konkolaachisa 150

Gargaara 100

Maalaqa qabduu 100

Taapellaa Ka’umsaafi gahumsa,dheerna kilo meetra, fi kafaltii taarifa oso hinmaxanfatin konkoolaachisaan argame 200

heeyyama opireetarumma akka agarsiisu gafatame agarsiisu dide 300

Heeyyama opireetarumma yeroo murta’en ala oso inhaaromsin ittin hojecha kan argame 500

Lakk Balleessaa Abbaa Qabeenya Adabsiisu Sadarkaa 2ffaa /  501-1500/ Qar.

136 maqaa abbaa qabeenyumma ofitti osoo hin jijjiriin ji’a jahaa  dabarsee kan  argame 700

137 Daawwitii konkolaataa seeraan hin heeyyamamne (non-safty glasse) fodaa fi balbalaaf faayadamu 1000

138 Konkolaataa  hir’ina qaamaa qabu akka sirreessu qaamni seerummaa qabuu barreeffamaan ibsameefii guyyaa shan boodaosoo hin sirreesiin kan konkolaachisee argame 1000

139 Teessoo seeran heeyaman ala hanga (Size) teessoo gadbuusee kan  argamee 1000

140 Istaandaardii fe’umsaa, bal’inaa, dheerinaa fi fageenyaa ka’ameen ala kan ta’e 1000

141 Heeyyama qaama illalun ala qaama konkolaataa irratti qaama bira (Teessoo, paraa’ultii, ispoondaa) dabalee kan argame 1500

Lakk Balleessaa Abbaa Qabeenya Adabsiisu Sadarkaa 3ffaa /  1501-3000/ Qar.

142 Nama heeyyama konkolachisumma seera qabeesa hin qabneef ykn sadarkaan heeyyama konkolachisumaa isaa kan hin heeyyamnef konkoolaataa kenne kan argamefinaminni heeyyama leenjiisuu hin qabne akka itti leenjiisuf  konkolaataa itti kennuu 2000

143 Teessoo seeran heeyaman ala lakkoofsan kan teessoo  dabalee argamee 2000

144 Mallattoo ga’umsa konkolaataa (Boolloo) kan hinmaxxanfatiin argame ykn kan qaama biroo maxxanfatee argame 2500

145 Gabatee seera qabeessa osoo hin maxxansiin tajaajila kennuu ykn sochoosee 2500

146 Qaama dhimmi ilaalu irraa heeyyama seera osoo hin qabatiin halluu konkolaataa walta’nsaa sadarkaa ala dibee kan argame. 2500

147 Heeyyama qaama dhimmi ilaallatuun ala gabatee yeroontiin osoo daldaluu kan argame 2500

148 Gabatee traanziitii tajaajila heeyyamamee fi yeroo heeyyamameen ala faayidaaf oolchee kan argame 2500

149 Yeroo saka’taninsa  lakkoofsa motoraa, shaansii fi bara oomisha konkolaataa akkasumas dhimmoota dhorkaa ta’an qaama dhimmi ilaalutti osoo hin beeksisiin kan jijiiree argame 2500

150 Sababa badanii ykn biirootiin libiree,gabatee,boollo bakka bu’uun kennameef osoo jiruu kan dura kennameefiin osoo fayyadamuu argame 2500

151 Konkoolaataa hojii daldalaatiin hin galmoofnee ykn heeyyama daldalaa hin qabane kan kirese ykn daldalaaf bobasee argamee 2500

152 Nama  leenjiisuf Heeyyama gahumsa  fi  heyyama leenjisummaa konkoalachisaa  hin qabneetti   konkolaataa kenne kan argame 3000
   

  Balleessawwan sadarkaa 1ffaa kan gargaaraa konkolachisaa  itti adabaman /Salphaa/(100-150)

Qr.

  153 Konkolaataa  osoo hin dhabatiin babalaa kan bane argame 100

154 bajii fi warqaa eenyumaa osoo hin godhatiin hojii irratti kan argame 100

155 Kosii konkoolaataa keessa buufata keessatti kan gatee argame 100

156 Odeeffannoo tajaajila geejiibaa imaalaa ykn qaama ilaalatu kan dhawate 100

157 Fedhii imaltootaan ala konkolaataa isaa yaabsiisuuf kan harkisee ykn kan darbatee,argamee 150

158 Imaalaaf kunuunsa/yeroo nyataa araa galfii  akkasumas dubartii uulfa ,dai’amanii,dubartii uulfa qaama midhamitoota fi  mangudoota/tessoo dura kennu dhabuu

100

159 Yeroo konkoolaataan adeemsaaf qopha’u hanqina gahumsa teekinkaa hordofee qaama dhimma ilaalatuf beeksisuu kan dhisee 150

160 Ragaa dogoggoraa /haqa fi laqamaa,dulomaa/qabatee kan argame 150

  Balleessawwan sadarkaa 2ffaa kan gargaaraa konkolachisaa itti adabaman /giddu galeessa/(151-199)

Qr.

161 Imaalaa ifachuu,arabsuu,harkisuu kkf gochuu 150

162 Konkoolaataa sababa adda addaan daandii irra dhabatee mallattoo dhaaf jedhamee dhagaa dandii irra ka’uu dhaan osoo hin kasiin hafe           150

163 Qabeenya imaltoota ofegannoo qabuu dhabuu irra kan ka’ee akka cabu ykn akka badu kan godhe 150

164 Iddoo kamitu meesha imaalaa sababa fe’uuf buusutiin mallaqa kan gaafate ykn kan fuudhatee 150

165 Meesha imaalaa fe’e roobaan ykn dhukettiin ykn aduttiin akka tajajilaa ala ta’u kan godhe ykn gatee kan argame 150

166 Deebii qabatee osoo jiru kaafaltii imaalaan kaffaleef deebisuuf dhabu 150

167 Meeshalee mija’ina imaalaa dhawataan fe’anii argamu 150

Balleessawwan sadarkaa 3ffaa kan gargaaraa konkolachisaa itti adabaman /Ulfaataa/(200 ol) Qr.

168 Seeran dhorkamee osoo jiru hojii irratti kan boba’ee argame 200

169 Meesha imaalaa kg 25 gadi kan ta’e kafaltii kafalchisee kan argamee akkasumas tarifaa meeshatti oli kan kaffalchisee fe’e argame 200

170 Adeemsa irratti imaltoota kan arabse,kan rebee kan harkise,kan ifatee argamee 200

  Balleessawwan sadarkaa 1ffaa kan mallaqaa sasaabaduu itti adabaman /Salphaa/(100-150) Qr.

171 Imaalaaf kunuunsa/yeroo nyataa araa galfii  akkasumas dubartii uulfa ,dai’amanii,dubartii uulfa qaama midhamitoota fi mangudoota/tessoo dura kennu dhabuu 100

172 Konkolaataa osoo hin dhaabatiin busuu fi yaabsisuu 100

173 Ufetaa seera akkata barbaachisuun bajii fi warqaa eenyumaa osoo hin godhatiin hojii irratti kan argame 100

174 Nageheewwan imaalaa,tagii meeshaa fi ragaawwan adda addaa qabaachuu dhabuu ykn kennu dhabuu 100

175 Odeeffannoo tajaajila geejiibaa imaalaa ykn qaama ilaalatu kan dhawate 100

176 Tiketaa imaaltoota faayidaf olee  kan irra deebisee tajaajilaaf  olchee kan argame 150

177 Rgaa kaffaltii geejjiibaa ykn faktura yerootiin kennuu dhabu 150

178 Ragaa dogoggoraa /haqa fi laqamaa,dulomaa/qabatee kan argame 150

  Balleessawwan sadarkaa 2ffaa kan mallaqaa sasaabduu itti adabaman /giddu galeessaa/(151-199) Qr

179 Gurgurtaa tiketaa akkataa lakk teessoo dura dubaan kan gurguruu dhisee fi baay’ina teessoottii oli imaalaa fe’e argamee 150

180 Meeshalee mija’ina imaalaa dhawataan fe’anii argamu 150

181 Deebii qabatee osoo jiru kaafaltii imaalaan kaffaleef deebisuuf dhabu 150

182 Iddoo kamitu meesha imaalaa sababa fe’uuf buusutiin mallaqa kan gaafate ykn kan fuudhatee 150

183 Imaalaa ifachuu,arabsuu,harkisuu kkf gochuu 150
Balleessawwan sadarkaa 3ffaa kan mallaqaa sasaabduu itti adabaman /Ulfaataa/(200 ol) Qr

184 Adeemsa irratti imaltoota kan arabse,kan rebee kan harkise,kan ifatee argamee 200

185 Taarifa seeran mirkana’e olii kafalchisanii argamu fi Kafaltii imaalaa kafalee deebii osoo qabu shalaganii deebisuu dhabuu 200

186 Seeran dhorkamanii osoo jiranii hojii irra tti boba’anii argamu 200

187 Meesha imaalaa kg 25 gadi kan ta’e kafaltii kafalchisee kan argamee akkasumas tarifaa meeshatti oli kan kaffalchisee fe’e argame 200

Balleessaawwaan Lafoo Deemtoota fi kannen biroo  kan ittin adabaman (40-1000)

188 Daandii konkoolaataa irratti seeran ala beeladoota ofee kan argame 40

189 Nama daandii konkolaataa keessa seenee dhabatee  ykn osoo deemuu kan argame 40

190 siibilaansi ta’ee ykn dallaa dhagaan qarqara daandiwwaanitti tolfamee  utaalee kan argame 40

191 Daandii konkolaataa irratti gariiwwaan harkaan dhibamaan ykn kan  beeyledootaan harkiifamaniin dandi cufee kan argame 80

192 Dukana keessa ifaa sirritti agarsiisuu daanda’u osoo hin qabaatin beeledoota daandii irratti osoo ofuu kan argame 100

193 Daandii konkolaataa ykn lafoo seeran osoo hin haayamamin kan qote, kan balleese ykn hojii wal-fakkata biiroo daandii irratti kan rawwate argame 500

194 Daandii konkolaataa ykn lafoo deemtoota irratti sochii konkolaataa ykn lafoo deemtoota meeshaalee danquu dandaanii irratti osoo daldaluu kan argamee, dallaan kan cuufe,   dhimmoota garaa garaa daandii irra dhaabee kan argamee 1000

195 Dandii iddoo qaxxamuraa lafoodemetoota sararame/zebera/jirutii sarara irra fageenya meetira 15 keessattii sararaan ala daandii qaxxamuree kan argame 40

 

  

lakk

Hanqina naamusa ykn sirna dhabilee dhunfaa, jarmiyaa, aksiyoona ykn waldaa kan adabsiisuu

Sadarkaa 1ffaa (500-1000)       Qr
196 Hayyama seeran kenameefii yeroo isaa eeggatee kan hin haromsiisinee 500

197 Wal ga’ii seeran waamame sababa qubsa hin taaneen kan hafee argame 500
198 Hojjetoota  tajaajila geejjiba irratti  seeran hin boba’ani ykn akka hin hojjenne seeraan dhorkamanii jiran bobbasee kan argame 1000

199 Heeyyama qaama seerummaa yeroo taa,en kan hin haaromsannee waldaa fi jaarmiyaa kamiyuu 1000

Lakk

Balleessawwan sadarkaa 2ffaa tti dhabilee dhunfaa, jaarmiyaa aksiyoona yookiin walda kan adabsiisuu /giddu galeessaa  (1001-2000) Qr

200 Qajeelfamoota bobiitiin walqabatanii kabaju dhabuu 2000

201 Ragaa soba qabatee kan argame ykn asxaa dhabatichaa ykn waldichaa seeraan ala maxxanse hojii irra kan oolche ykn akka oluu godhee kan argamee 2000

202 Hojettoota dhabatichaa ykn waldicha keessa hojjetan konkolaachisaa, meesha buustuu fi fe’uu,qarshii sasaabduuf gargaaraawwanii fi uffata seeraa ykn baajii qopheessuu dhabu 2000
Lakk

Balleessawwan sadarkaa 3ffaa dhabilee dhunfaa,jaarmiyaa ksiyoona ykn waldaa  adabsiisan.

 /Ulfaataa/  (2001-2500)

Qr

203 Meeshawwaan badanii argaman sirritti qabanii abba qabneenyichaaf akka deebi’an gochuu dhabuu 2300

204 Sababoota qabatama adda addattiin deemsi osoo hin jalqabamiin sa’a tokkoo(1) dura imaalaan adeemasiisaa Yoo hafee kaffaltii raawwatamera shalagauun gattii tiketii 10% hir’isudhaan deebisuu dhabu 2000

205 konkoolaataa ga’umsa hin qabaatiin hojiirratti kan bobbasee argame 2500

206 Asxaa fi chapaa dhabatichaa ykn tiketaa waldichaa maqaa guutu qabate,Nagheewwaanii fi tagiiwwaan qopheessuu dhabuu ykn itti faayadamu dhabuu. 2500

Lakk  Dhaabilee bakka bu’insa kennameef itti Adabamanii (1500-3000) Qr

 207 Heyyama bakka bu’iinsaa kan yeroon hin haromsiin 1500

208 konkoolaataa Sakatta’iinsa a teekinikaa   waggaa uulaagaalee barbaachisaan guutuma guutuutii osoo hin guutatiini sartifikataa sakatta’iinsa a waggaa kan kenne ykn akka kennamu kan godhee 3000

                                          Miltoo /B/    Kaffaltii Tajaajila Geejjibaa

Lakk Gosa Tajaajilaa Kaffaltii Murta’ee

     Qr.

1 Kenna fi haaromsa heyyama qaama seerummaa  walda geejjiba deedebisa uumata

1.1 Konkolaataa sad. Aada Ijaaramaan …… Baay’ina 15 -50 2000

1.2 Waldaa sad. 1ffaa Ijaaramaan

1.2.1. Baay’ina  konkolaata 15-50 1500

1.2.2.  Baayina konkolaata 51-100 2000

1.3 Waldaa sad. 2ffaa Ijaaramaan

1.3.1. Baay’ina konkolaata 30-50 1000

1.3.2. Baay’ina konkolaata 51-100 1500

1.3.3. Baay’ina konkolaata 100 – 180 2000

1.4 Waldaa sad. 3ffaa Ijaaramaan

1.4.1. Baay’ina konkolaata 40-100 1000

1.4.2. Baay’ina konkolaata 101-200 1500

1.4.3. Baay’ina konkolaata 201-250 2000

1.5 Kennaa fi haaromsa heyyama dhaabataa (akiisiyona) Ijaaramu ……

1.5.1. Baayina  hanga konkolaata  50 1500

1.5.2. Baayina  hanga konkolaata  50 ol 2000

1.6 Kennaa fi haaromsa heyyama dhunfaa Ijaaramu

1.6.1. Baayina konkolaata hanga 50 1000

1.6.2. Baayina konkolaata hanga 50 ol 1500

1.7 Kennaa fi haaromsa heyyama dhaabata dhunfaa itti gaafatammumman isa kan murtaé (PLC) 1200

1.7.1. Hanga konkolaata 50 1200

1.7.2. Konkolaata 50 ol 1500

2 Kennaa fi haaromsa heyyamaa waldaa Fee’umsaa  

2.1 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa GeejjibaaFee’umsaa

 hanga konkoolaata 50 1000

2.2 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa Fee’umsaa

  konkoolaata 51-100 2000

2.3 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa Fee’umsaa 

 konkoolaata 100 ol 3000

2.4 kennaa heyyamaa fi haaromsa feesisaa 3000

3 Kennaa fi haaromsa heyyamaa waldaa Taksii Magalaa  

3.1 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa Taksii Magalaa 

hanga konkoolaata 50 900

3.2 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa Taksii Magalaa 

konkoolaata 51-100 1800

3.3 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa Taksii Magalaa 

  konkoolaata 100 ol 2700

3.4 kennaa tapeellaa kallattii bobbii taksii magaalaa 

80

4 Kennaa fi haaromsa heyyamaa waldaa geejjiba jidduu galeessaa (IMT)  

4.1 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa jiddugaleessaa( IMT ) baayini  hanga 50 100

4.2 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa jiddugaleessaa( IMT ) baayini  51-100 150

4.3 Kennaa ykn  haaromsa heyyamaa waldaa Geejjibaa jiddugaleessaa( IMT ) baayini  100 ol 200

4.4 Kennaa gabatee geejjiba giddu galeessaa (IMT) 50

4.5. Kennaa Dabtara Eenymmessaa /Libiree/ geejjiba giddugala 80

4.6 Kenna heyyama oofichaa geejjiba giddu galeessaa 100

5 Sagantaa Bobbii Waldaa mirkaneessuuf    

a Baayinaa Konkoolata hanga 50 tti

Kan Guyyaa 15 30

Kan guyyaa 30 60

Kan guyyaa 90 90

b Baayinaa Konkoolata 51-100

Kan Guyyaa 15 50

Kan guyyaa 30 100

Kan guyyaa 90 150

c Baayinaa Konkoolata 101-250

Kan Guyyaa 15 100

Kan guyyaa 30 150

Kan guyyaa 90 200

Lakk Gosa Tajaajilaa Kaffaltii

 (Qr) hara 

6 Dogoggora Abbba konkolaataatiin Xalayaan Waldaaf Barreeffamu yoo

 jijjiramu 30

7 Ragaa kenna heyyammaa opretarumma Fudhachuuf  

  Sadarkaa 1ffaa  XiqQaa Teessoo hanga 23 100

  Sadarkaa 1ffaa    Gidduu galeesaa  Teessoo hanga 24-44 120

  Sadarkaa 1ffaa   Guddaa Teessoo 45 olii 150

  Sadarkaa 2ffaa  Xiqqaa  Teessoo hanga 23 80

  Sadarkaa 2ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 100

  Sadarkaa 2ffaa   Guddaa  Teessoo 45 olii 120

  Sadarkaa 3ffaa  Xiqqaa Teessoo hanga 23 60

  Sadarkaa 3ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 80

  Sadarkaa 3ffaa   Guddaa Teessoo 45 olii 100

8 Haromsaa kenaa Heyamma opretarumma  

  Sadarkaa 1ffaa  Xiqqaa  Teessoo hanga 23 100

  Sadarkaa 1ffaa    Gidduu galeesaa  Teessoo hanga 24-44 120

  Sadarkaa 1ffaa   Guddaa Teessoo 45 olii 150

  Sadarkaa 2ffaa  Xiqqaa  Teessoo hanga 23 80

  Sadarkaa 2ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 100

  Sadarkaa 2ffaa   Guddaa  Teessoo 45 olii 120

  Sadarkaa 3ffaa  Xiqqaa   Teessoo hanga 23 60

  Sadarkaa 3ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 80

  Sadarkaa 3ffaa   Guddaa Teessoo 45 olii 100

9 Ragaa kenna heyyammaa opretarumma konkolaachisa, gagaara fi qarshi qabduu Fudhachuuf

konkolaachisa 100

Gargaara 50

Qarsshi qabduu 50

Ragaa haaromsa heyyammaa opretarumma konkolaachisa, gagaara fi qarshi qabduu Fudhachuuf

konkolaachisa 50

Gargaara 30

Qarsshi qabduu 30

10 Kaffaltii tajaajila Bufata konkolataa  Senanni Bahuuf  

  Sadarkaa 1ffaa  Xiqqaa  Teessoo hanga 23 8

  Sadarkaa 1ffaa    Gidduu galeesaa  Teessoo hanga 24-44 10

  Sadarkaa 1ffaa   Guddaa Teessoo 45 olii 12

  Sadarkaa 2ffaa  Xiqqaa  Teessoo hanga 23 6

  Sadarkaa 2ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 8

  Sadarkaa 2ffaa   Guddaa  Teessoo 45 olii 10

  Sadarkaa 3ffaa  Xiqqaa   Teessoo hanga 23 4

  Sadarkaa 3ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 6

  Sadarkaa 3ffaa   Guddaa Teessoo 45 oli

8

Lakk Gosa Tajaajilaa Kaffaltii

 (Qr)

11 Kaffalttii tajaajila Bufata konkolataa Kessa bule (Guyyatti )  

  Sadarkaa 1ffaa  Xiqqaa  Teessoo hanga 23 10

  Sadarkaa 1ffaa    Gidduu galeesaa  Teessoo hanga 24-44 15

  Sadarkaa 1ffaa   Guddaa Teessoo 45 olii 20

  Sadarkaa 2ffaa  Xiqqaa Teessoo hanga 23 8

  Sadarkaa 2ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 13

  Sadarkaa 2ffaa   Guddaa  Teessoo 45 olii 18

  Sadarkaa 3ffaa  Xiqqaa Teessoo hanga 23 10

  Sadarkaa 3ffaa    Gidduu galeesaa Teessoo hanga 24-44 15

  Sadarkaa 3ffaa   Guddaa Teessoo 45 olii 16

12 Tajaajiloota Adda Addaa  

a Ragaa Garagalchaa Footoo kooppoo Fuulaan 20

b Ragaalee Harshammeewwan Adda addaa kuussarraa ilaaluu   30

c Xalayaan qopha’ee dogoggora abba dhimmaan oggaa jijjiramu 20

d Kafalttii Footoo kooppii  Taarifaa Fuulaan 10

e Gafii Miseenssummaa Waldaa , Jarmiyaa adda addaattif Xalayaa 

degarsa barrefammu 50

f Xalayaa Abba Qabbenyaa Waldaa Tokko gara waldaa ykn jarmiyaa 

birratti jiijiirachu barbaadeef barrefamu 50

g Heyamma hojii Dalalaa tajajjila geejibaa Feeumsaatiif 200

h Heyamma Opretarummaa debbisuuf 100

i Kenna Heyamma Opretarumma fudhachuu yoo galma’uu 50

J Tajaajilamtoota qormaata Eeyyamaa konkolaachisa dhiyaatani mirkaneessuuf 50

k Haaromsa heyyamaa konkolaachisa duraanii 50

L Waraqa qulqullina heeyama kon. 50

M gaffii odeeffannoo /ragaa dhabanni inshuransi gafatu 100

N Ragaa qulqullina konkolaataa 100

O Xalayaa adabbii kaasuu 30

Lak Dhimmoota Heyyama konkolaachisa

Gahumsa konkolaachisaa Mirkaneesu Kan ammaa

13 Qormaata Heyyaama konkolaachisuma kan daree (kompiyutara) sadarkka hundumafuu 50

13.1. Qormaata Dirree (kan gufuufii kan magaala)  

a)  motor 50

b)  Automobilii 100

c)   Taksii 150

d)  U1,F1,Dh2 200

e)  U2,FG2, 250

f)   FG3, Dh2 300

g)  Sichii Addaa 1,2,3 350

13.2 Kennaa waraqaa heyyama konkolaachisummaa  

a)  motor 100

b)  Taksii 100

c)   Automobilii 100

d)  U1,F1,Dh2 100

e)  U2,FG2, 100

f)   FG3, Dh2 100

g)  Sichii Addaa 1,2,3 100

14 Haaromsa heyyama konkolaachisummaa  

a)  motor 200

b)  Taksii 220

c)   Automobilii 260

d)  U1,F1,Dh2 300

e)  U2,FG2, 340

f)   FG3, Dh2 380

g)  Sichii Addaa 1,2,3 420

15 Heyyaama konkolachisa kan bade bakka buusu  

  a)motor 300

a)  Taksii 300

b)  Automobili 300

c)   U1,F1,Dh2 300

d)  U2,FG2, 300

e)  FG3, Dh2 300

f)   Sichii Addaa 1,2,3 300

16 Jijiiraa kuusaa heyyama konkolaachisaa 50

17 Ragaa Dhimma konkolaachisaa Faayilla (kuusaa keessaa keennuuf) 50

18 Garagalcha Heyyama konkolaachesaa kennuu (Dabtara dabalatee) 150

19 Heeyyama konkolaachisuma kan bade hanga qulqula’utti waraqaa yeeroo knuf 50

20 Heyyama Bade jedhamee gaaffii dhiyaatu qulquleessuuf 220

21 Xalayaa Heyyama konklachisuma gara biyyaa alattii jijirachuudhaf namoota gafataniif 150

22 Jijira maqa kan mana muurtti irra dhufe 150

23 Qormaata qaxarii konkolachisa waajjirootara deegarsa gafatameef 150

24 Kan yeeroo haromsa dabarsee dhufe kan lakk. 1fii 2 irratti xuqamee kafala  

25 Haaromsaa heeyyama konkolaachisa kan durii  

a)  sadarkka 1ffaa 50

b)  sadarkka 2ffaa 60

c)   sadarkka 3ffaa 80

d)  sadarkka 4ffaa 100

e)  sadarkka 5ffaa 110

f)   sadarkka 6ffaa 120

26 Heyyama konkolaachisa durii bakka buusu 220

27 Kaffalttii Dhimma konkolaata Ilaalchisee  

Sakatta’a waggaa konkolaata galmeessuu  

  a)  motor saayiklii gosa kamiyyuu 40

  b)  Automobilii hanga tessoo shanii 90+(3xteessoo)

  c)   Autoobisii teessoo 6-44 120+(4xteessoo)

  d)  Autoobisii teessoo 45-64 130+(4xteessoo)

  e)  Autoobisii teessoo 64 ol 140+(4xteessoo)

  f)   Konkolaataa Fe’isa kun.5-70 kan fe’u 100+(4xku.)

  g)  Konkolaataa Fe’isa kun.71-120 kan fe’u 250+(3xku.)

  h)  Konkolaataa Fe’isa kun.120 ol kan fe’u 400+(2xku.)

  i)   Harkifamaa Gosa Kamiiyyuu 100+(0.25 ku)

  j)   Socho’aa Addaa 500

  k)   Konkolaataa tajaajila Dachaatiif 376

28 Sakatta’a mirkaneessa gahumsa Teknikaa konkolaataa Haaraa 0.5x kan Lakk 1 jala jiran ta’a

29 Tilmaama konkolaataa 1.00x kan Lakk 1 jala jiran ta’a

30 Jijiiraan maqaaa abbaa qabeenyumma yemmuu jijiiramu 0.7x kan Lakk 1 jala jiran ta’a

31 Dabtara Abbaa Qabeenyuma konkolaataa (libiree)

100

32 Kennaa Gabatee konkolaataa  

  a)  Gabatee Daadarbii Torbaniif 100

  b)  Gabatee Daadarbii Ji’aaf 320

  c)   Gabatee Daadarbii Ji’a jahaaf 1920

  d)  Gabatee Daadarbii Waggaaf 3840

  e)  Gabatee Daadarbii yoo hindeebinee guyyaattii 50

  f)   Gabatee yeroo bultii 15niif 40

  g)  gabatee Yeeroo Yoo hindeebinee guyyaattii 50

  h)  Gabatee Idilee 300

33 Mallattoo maxxansa sakatta’a waggaa/Boolloo 100

34 Garaglcha mallatto maxxansa sakatta’a waggaa /Boolloo 100

35 Gahumsa Hojii tajaajila modefiikaa 200

36 Gahumsa Hojii konkolaattota kan motorsayiklii 50

37 Gahumsa Hojii konkolaattota daldalaa dedebisa sabaa,Fe’umsa Ykn taaksii 120

38 Gahumsa Hojii konkolaattota mootummaa fii Qaamoota biraa 100

39 Dhabilee sakata’a konkoolaataa, Garajii fi suphaa  

  a)  Gahumsa bakka bu’iinsa sakta’a waggaa konkolaata 1500

  b)  Haromsa Gahumsa bakka bu’iinsa sakta’a waggaa konkolaata 1000

  a) Xiinxala Mirkaneesa gahumsa gaaraajii sadarkaa 1ffaa 1000

  b) Xiinxala Mirkaneesa gahumsa gaaraajii sadarkaa 2ffaa 800

c) Xiinxala Mirkaneesa gahumsa gaaraajii sadarkaa 3ffaa 600

  d) Xiinxala Mirkaneesa gahumsa gaaraajii sadarkaa 4ffaa 400

  e) Xiinxala Mirkaneesa gahumsa gaaraajii sadarkaa 5ffaa 200

 40 Gahumsaa gommistaa /Taappiserii fi Dhiqaa   Adaamaa,jimmaa,Shaashamannee 300

 41 Gahumsaa gommistaa /Taappiserii fi Dhiqaa Naqamtee ,Asallaa 200

42 Gahumsaa gommistaa /Taappiserii fi Dhiqaa Magaaloota biro 150

 43 Ragaa Garagalchaa Footoo kooppii fuulaan/Dabalata/ 20

 44 Ragaalee /harshammeewwan adda addaa kuusaarraa ilaaluu. 30

 45  galgalchaa libree yeroo kennamu 150

 46  Sirreefamni raga Libireerratti yoo godhamuu 20

 47  kuusaa /harshammee konkolaataa iddoo biraatti jijjiruu 100

 48  Xalayaa bankii inshuraansii fi kkf idaa galmeessuu fi haquu   100

49 Xalayaa gabatee bade ykn manca’ee bakka buusuuf barreeffamu. 60

 50 Xalayaa qopha’ee abbaa dhimmaan oggaa jijjiramu 30

 51  Bittaa konkolaataa mootummaaf deggersaa xinxalaa teeknikaa 100

 52  Formii iyyannoo abba Dhimma 20

                                                                  
                 Mallattoo Daadii“C”-

1. Mallattoolee Ofeeggannoo

1 Daandiin fulduraa qaxxaamura afuri waan qabuufi ofeeggannoon konkolaachisaa dabri

2 Daandiin fuuldura keetii gara bitaa fi kara fuulduraatti waan deemuufi ofeeggadhuu konkolaachisi

3 Daandiin gara fuulduraa fi gara mirgaatti adeemsisu waan si quunnamuuf ofeeggannoon konkolaachisi.

6. Daandiin kun gara bitaa fi gara mirgaatti kan maqu/goru/ malee gara fuulduraatti kan adeemsisu waan hin taaneef ofeeggannoon dabri.

7. Fuuldura daandiin cinaadhaan roga uumu waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri.

8. Fuuldura daandiin Boca “Y” qabu waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon drbri. 
  

   

7) Daandiin irra konkolaachisaa jirtu gara bitaatti waan goruuf mirga kee qabachuun ofeeggannoon dabrii.

8) Jalqaba gara bitaatti, itti aanee immoo gara mirgaatti kan jallatu daandiin jajallaan waan simudatuuf ofeegganoon dabri.

9) Jalqaba gara mirgaatti, itti aansee gara bitaatti kan jajalatu daandiin jajallaa ta’e waan simudatuuf ofeeggannoon konkolaachisi. 

10) Yeroo naanna’u gara bitaatti kan goru daandiin hamaa ta’ee jirachuu.

11) Yeroo naanna’u gara mirgaatti kan goru  daandiin hama  ta’ee jirachuu.

12) Daandiin daddabaa ta’e waan siquunnanuuf suuta jechaa ofeeggannoon dabri.

                              

   
13) Daandiiwwan qeenxeen lama gara fulduratti karaa tokkootti geeddaramu.

14) Daandiin kun kallatti bitaatiin ni dhiphata 

15) Daandiin kun kallatti mirgaatiin ni dhiphata 

16) Daandii /karaa/ kana irratti riqichi dhiphaa ta’e waan si quunnamuuf ofeeggannoon konkolaachisaa dabri

17) Daandiin kun kara fuulduratti kan dhiphachaa adeemu waan ta’eef ofeeggannoon dabri =

     
18) Cufaa kan hin qabne hadiidiin baaburri qaxxamuru waan siquunnamuuf dhaabadhuutii baaburri jiraachuu fi dhiisuu isaa mirkaaneeffachuun dabri. 

19) Fageenya gabaabaa keessatti hadiida baaburri yeroo hedduu/qaxxamuruu/ kutu jiraachuu isaa kan ofeeggachiisu dha. 

1 Sarara 3 kan qabu meetira 250

2 Sarara 2 kan qabu meetira 170

3 Sarara tokko kan qabu meetira 100 irratti karaan baaburri kutu /qaxxaamuru/ waan siquunnamuuf ofeeggannoon konkolaachisi.

20) Hadiidii baaburaa kan daandii qaxxaamuru waan jiruuf ofeegganaan dabri

21) Hadiida baabura lamaa daandii kana waan qaxxaamuruuf ofeeggannoon dabri

22) Cufaa kan qabu karaan baaburaa kan karaa qaxxaamuruu waan jiruuf ofeeggannaan dabri

23) Gara fuulduraa sochiin tiraafiikaa hedduu ta’e waan jiruuf suuta jedhii ofeegganoon dabri

24) Gara fuulduraa meeshaaleen qonnaa waan jiraniif (waan karaa qaxxaamuraniif) suuta jedhii ofeeggannoon dabri

      

     
25) Gara fuulduraa ibsaan tiraafiikii ni jira

26) Fuuldura kee geengoon tiraafikaa ni jira

27) Riqichaa bakkaa bakkatti socho’uu danda’u waan siquunnamuuf suuta jedhii ofeeggannoon darbi.

28) Mallattoon “dhaabadhu!” jedhu gara fuulduraa waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri 

29) “Dursa-Kenni” mallattoon jedhu gara fuulduraa waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri
     
30) Gara fuulduraa beeyladootni manaa karaa qaxxaamuraa waan jiraniif suuta jedhii ofeeggannoon dabri 

31) Namootni hir’ina qaamaa qaban waan jiraniif suuta jechuun ofeeggannoon dabri

32) Namootni lafoon daandiin qaxxamuran waan jiraniif suuta jechuun ofeeggannoon dabri

33) Bineensonni waan jiraniif suuta jechuun ofeeggannoon dabri.

34) Namootni baay’een karaa kanarra kan darban waan ta’eef of eeggannoon dabri

35) Naannoo barattootni itti baay’atan waan ta’eef ofeeggannoon dabri.

36) Namni alaabaadhaan tiraafiikii keesummeessu waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri. 

37) Daandiirra konkolaachistuu irratti gara kallattii fulduraatti hojjetaan karaa suphu waan jiruuf ofeeggannoon konkolaachisaa dabri.

    

    

38) Iddoo daandiin bakka lamatti qoodamu itti eegalu waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri.

39) Daandiin bakka lamatti qoodamee ture iddoo itti xumuramu waan ta’eef suuta jedhii ofeeggannoon dabri.

40) Daandiin kallatti tokkoo karaa abbaa kallatti lamaan akka qaxamuuramu mul’isa.

41) Daandiin kallatti tokko qofaan irra konkolaachisan yeroof kallatti lamaan akka tajaajilu waan heeyyamameef ofeeggannan dabri
    
42) Daandiin kallattii afurii irra hadiidii baaburaa qaxxaamuruu waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri.

43) Daandiin cinaadhan walqabate/wal-arguu/ irra hadiida baaburaa qaxxaamuru waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri. 

44) Hadiida baaburaa kan qaxxaamuru daandiin boca “T” qabu waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon dabri.

45) Jalqabbii daandii asfaaltii fulduraa waan  jiruuf suuta jedhii ofeeggannaan dabri 

46) Xumurri daandii asfaaltii fulduraa waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannaan dabri 
   

  
47) Jijjigni fi dhagaan gara karaatti konkolaatu waan siquunnamuuf suuta jedhii ofeeggannoon darbi 

48) Gara qarqaraa lagaatti karaan deemsisu waan siquunnamuuf suuta jedhii ofeeggannoon darbi. 

49) Qarqarri daandii keessaa baasuun balaa hamaa ta’ee fiduu waan danda’ufi suuta jedhii ofeeggannoon darbi. 

50) Dhagaan daandii irraa utalu waan jiruuf suuta jedhii ofeeggannoon darbi.

51) Daandiin si mucuceessu /sololaachisu/ waan siquunnamuuf suuta jedhii ofeeggannoon darbi

52) Daandii kanarra haalli hamaa /sodaachisaa/ ta’e waan jiruuf ofeeggannoon konkolaachisi

53) Daandiin haala gaarii ta’erra hin jirre/babbadee/ waan siqunamuuf suuta jechaa ofeeggannoon konkolaachisi

54) Qilleensi hamaa daandirra dagla gadi bubbisu jira.

55) Daandiin irraagadeen hamaa ta’e waan siquunnamuuf maarshii cimaa/ulfaataa/galchuun ofeeggachaa dabri. 
      

   
2. Mallattoolee Daangessan(Dhorkan,Dirqisiisan fi Dursa Kennan)

a) Konkolaataa fi kanneen harkaan dhiibaman dabalatee akka daandii kana irra hin dabrine daandiicufamedha.

b) Kallatti mallattichi kun jiruun konkolaachisaa dabruun dhorkaa dha. 

c) konkolaattonni humna motoraan socho’an miila lamaa ol kan qaban daandii kanarra akka hin adeemne dhorkamaniiru. 

d) Humna motoraatiin kan socho’u konkolaataa kam iyyuu akka hin darbine karaa dhorkamedha. 

e) Daandii mallattoon kun jirurra doqdoqqee konkolaachisuun kan dhorkamedha. 

f) Daandii mallattoon kun jirurra biskileetii oofaa dabruun dhorkaa dha. 

g) Beeyladootaa fi konkolaattota beeyladaan harkifaman hundi karaa kana dabruun dhorkaa dha. 

h) Konkolaatota humna namaatiin dhiibaman kana daandii dabarsuun dhorkaa dha. 

i) Daandii Mallattoon kun irra jirurra namootni lafa adeeman akka hin dabrine dhorkaadhaa.
   

   

   
j) Konkolaataan ulfaatinni waliigalaa isaa mallatticha irratti ibsameen ol ta’e kana daandii dabruun dhorkaa dha. 

k) Konkolaataa fe’isaa ulfaatinni isaa mallatticha irratti ibsameen ol ta’e karaa kana dabruun dhorkaadha. 

l) Konkolaataa fe’iisi ulfatiina aksilii isaa kan mallatticha irratti (tooniin ykn kiiloogiraamaan) agarsiisameen ol ta’ee karaa kana dabruun dhorkaa dha.

m) Daandii konkolaataan fe’iisa dhuka’aa hamaa ta’e geejjibu akka fe’ee hin dabrine dhorkame dha. 

n) Konkolaata bal’inni isaa waliigalaa meetiraan mallaatticha irratti ibsameen ol  ta’eef darbuun dhorkaa dha. 

o) Konkolaataa dimshaashi ol ka’iinsa (hojjaan) isaa waliigalaa meetiraan mallatticha irratti kan ibsameen ol ta’eef darbuun dhorkaa dha. 

p) Dheerinni isaa waliigalaa mallatticha irratti meetira ibsameen ol konkolaataa ta’e hundi akka hin darbine dhorkaa dha. 

    

    
q) Kallattii  xiyyi agarsiisuun gara mirgaatti maquun kan dhorkame dha. 

r) Kallattii xiyyi agarsiisuun gara bitaatti maquun dhorkaa dha. 

s) Kallatii xiyyaan agarsiisun, gara  bitaatiin duubaa ofirra  garagaluun  ykn fuula deeffachuun dhorkaadha. 

t) Kallatii xiyyi agarsiisun, gara  mirgaatiin duubaan ofirra  garagaluun  ykn fuula deeffachuun dhorkaadha. 

u) Ofeeggachiisa kamiyyuu akkasumas sagalee xurunbaa dhageessisuun, dhorkaa dha.

v) Mallattoon kun bakka jiru hundatti konkolaataa dhaabuun to’attoota gumuruukiitiin osoo hin sakatta’amiin darbuun dhorka dha.
    

  
w) Bakka mallattichi dhaabbatee kaasee hanga mallattoon biraa kan “Xumura’’ jedhu bira dabramutti konkolaattota dursani dabruun dhorkaadha. 

x) “Xumura’’ daangeeffama dhorkaa kan  konkolaattota dursanii dabruu .

y) Bakka mallattichi dhaabbatee kaasee hanga mallattoo gara biraan kan “Xumura’’ jedhu bira dabramutti konkolaattota guddaan konkolaattota xixiqqaa dursani dabruun dhorkaadhaa. 

z) “Xumura’’ daangeeffama dhorkaa kan  konkolaattota xixiqqaa miila lamaa ol qaban dursanii dabruu .

aa) Mallattoon kun bakka dhaabbatee kaasee hanga mallattoo walfakkaatu kan ofirratti barreeffama “Xumura’’ jedhu qabu dabramutti konkolaataa daangaa ariitii   ibsameen ol  konkolaachisuun dhorkaa dha.  

bb) Ajajji mallattoo daangeeffama ariitii   xumuramusaa kan agarsiisu dha. 

cc) Mallattoon kun bakka dhaabbatee kaasee hanga mallattoo walfakkaatu kan ofirratti barreefama “Xumura’’ jedhu qabu dabramutti konkolaataa daangaa ariitii   ibsameen gad konkolaachisuun dhorkaa dha

dd) Ajajji mallattoo daangeeffama ariitii  xiqqaa xumuramuusaa kan agarsiisu dha. 

ee) Ariitii toorichaaf  kaa’ameen olitti akka hin konkolaachifne kan daangeessu 

ff) Ariitii xiqqaa toorichaaf  kaa’ameen gaditti akka hin konkolaachifne kan dirqisiisu 

gg) Fageenya mallatticha irratti agarsiisameen gaditti walitti siqanii konkolaachisuun dhorkaa dha. 

hh) Mallattoo naannoo magaalaati, seerota magaalaa keessa ittiin konkolaachisaan kabaji.

ii) Xumuura naannoo magaalaa fi daanga ariitii 
  

  

   
jj) Daandii mallattoon kun jiru irratti konkolaataa kallatti gara fuulduraatiin dhufeef dursa osoo hin kenniin konkolaachisuun dhorkaadha. 

kk) Daandii mallattoon kun jiru irratti konkolaataan jiru dursa qaba.  

ll) Konkolaataan daandii mallattoo kanaa dhufu kamiyyuu gara daandii walqaxxamumutti osoo hin seeniin dura dhaabachuu qaba. 

mm) Konkolaataan daandii mallattoo kanaa dhufu kamiyyuu gara daandii               walqaxxaamurutti osoo hin seeniin dura ejjechuu qaba. 

nn) Yaa’insa tiraafikaaf dursa kennuun ofeeggannoon dabri.

oo) Mallattoo daandii qaxxaamura irratti dursa argachuu, “daandii dursa qabu“  

pp) Xumura daandii “dursa qabuu“ ,  Mirgi dursa kennuu bakka itti raawwatu. 
            

   
qq) Sararri kallatti /xiyyii/ akka agarsiisun daandii harka mirgaa qofaan dabri

rr) Sararri kallatti /xiyyii/ akka agarsiisun karaa harka bitaa qofaan dabri

ss) Karaa kallattii xiyyii agarsiisuun fulduratti qofaa dabri.

tt) Bakka mallattoon kun jiru irratti gara gengoo marfataatti konkolaataa dursee seeneef dursa kenni xiyyaan garaa agarisiisutti gengoo naanna’i

uu) Gama mirgaa qabadhuu oddoo dabri.

vv) Gara bitaa qabadhuu oddoo dabri.

ww) Karaa biskileettota qofaaf heyyamame .
   

    
xx) Mallattoon kun bakka dhaabbatee kaasee karaa walittibahu ykn kan walqaxxaamuru hanga dabramutti ykn mallattoo kanaan walfakkaatu kan ofirratti barreeffama “Xumura’’ jedhu qabu hanga dabramutti konkolaataa dhaabuunis ta’e ejjechuun gonkuma dhorkaa dha. 

yy) Xumura ajaja mallattoo “konkolaataan ejjechuun gonkuma dhorkaa dha” jedhuu.

zz) Mallattoon kun bakka dhaabbatee kaasee karaa walittibahu ykn kan walqaxxaamuru hanga dabramutti ykn mallattoo kanaan walfakkaatu kan ofirratti barreefama “Xumura’’ jedhu qabu hanga dabramutti konkolaataa dhaabuun gonkuma dhorkaa dha.  

aaa) Xumura ajaja mallattoo “konkolaataa dhaabuun gonkuma dhorka dha” jedhuu

bbb) Bakka mallattoon kun jirutti osoo konkolaataa hin dhaabiin fi to’attoota gumuruukaatiin hin sakatta’amiin dabruun dhorka dha. 

ccc) Mallattoon kun bakka jiruu kaasee hanga karaa walqaxxaamurutti ykn “xumura” kan jedhu kan irratti barreeffame mallatton bakka jiru hanga gahamutti yeroo gabaabaa fi ta’ee yeroo dheeraaf dhaabuun dhorkaa dha. Haa ta’u malee konkolaachisaan osoo konkolaataa keessaa hin bu’iin fi motoora hindhaamsiin fe’uu fi buusuudhaaf qofa yeroo gababaaf ejjechiisuun ni hayyamama.

ddd) Mallattoon kun bakka jiruu kaasee hanga karaa walqaxxaamurutti ykn “xumura” kan jedhu kan irratti barreeffame mallattoon bakka jiru hanga ga’amutti yeroo gabaabaa fi ta’ee yeroo dheeraaf dhaabuun dhorkaa dha. Haa ta’u malee gosa konkolaataa fi sa’aa hayyamamee irratti hunda’uun osoo konkolaataa keessaa hin bu’iin fi motoora hindhaamsiin fe’uu fi buusuudhaaf qofa yeroo gabaabaaf ejjeechiisuun ni danda’ama.

eee) Mallattoon kun bakka jiruu kaasee hanga karaa walqaxxamurutti ykn “xumura” kan jedhu kan irratti barreeffame mallattoon bakka jiru hanga gahamutti yeroo gabaabaa fi ta’ee yeroo dheeraaf dhaabuun dhorkaa dha. Haa ta’u malee gosa konkolaataa fi sa’aa hayyamamee irratti huda’uun kan hayyamameef qofti haala hayyamameefiin dhaabuu ni danda’a.
    

    

3. Mallattoolee Odeeffannoo Kennan

1. Bakka konkolaataan dhaabbatu 

2. Konkolaataa miidhameef tajajilli suphaa bakka itti kennamu 

3. Tajajila Bilbila

4. Bakka boba’aan itti guutamu  

5. Mana fincaanii 

6. Wal’aansa duraa

7. Mana Bashananaa

8. Hooteela/Mooteela

9. Mana nyaataa 

10. Daandii fulduratti cufamuu

11. Daandii lafoon qaxxamuuramu

12. Daandii gama cinaan cufamuu

      

      

4. Kallattii kan agarsiisu.

 
5. Sararoota Karaa Irratti Sararaman/Dibaman/

1. Sarara dursa kenni jedhu, ejjetee dursa kennuun offegannoon dabruu qaba.

2. Sarara ejjennaa konkolaataa, ejjetee offegannoon dabru qaba.

3. Sarara ciccitaa daandii addaan qoodu 

4. Sarara ciccitaa daandii toora tooraan qoodu 

5. Sarara namootni lafa deeman irra qaxxaamuran 

6. Sarara karaa qoodu kan ciccitaa ta’ee fi kan ciccitaa hin taane.

7. Osoo qaxxaamura hin ga’in toora fi kallatii deemsaa kan filachiisaan

8. Sarara qaxxaamura irratti sochii sirna qabsiisu, kan gara fulduratti ykn bitaatti ykn mirgatti deemu sarara duudaa xuqee dabruu hin qabu. 

9. Bakka fi sarara konkolaataan keessa dhaabbatu

10. Sarara daandii dhiphisuun sochii sirna qabsiisu, dabruuf sararri kun tuqamuu ykn irradeemuu hin qabu. 

1                                      2                                                                                    3

         

          4                                                                   5                         7                       6                                                                                            

                                      8                                             9                                              10      

                                            
6. Mallattoolee Ofeeggannoo Dibaman 

11. Gara bitaatti kan goru karaa marfata hamaa /kurbaa/ qabu waan ta’eef ariitii xiqqa fi offegannoon dabru barbaachisa. 

12. Gara mirgaatti kan goru karaa marfata hamaa /kurbaa/ qabu waan ta’eef ariitii xiqqaa fi offegannoon dabru barbaachisa.
                        
             

                                             

 Miiltoo “D”- Qoodiinsa Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa Konkolaachisaa 

Lakk Qoodiinsa Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Gosa Konkolaataa Konkolaachiisuudhaaf Heyyamamuuf

1 Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Dooqdoqqee Dooqdoqqee milaa lamaa ykn miil-sadee

2 Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Autoomobilii Autoomobilii hanga teessoo 12 qabu harkifamaa salphaa waliin

3 Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Taaksii 

A) Rammaddii T-1

B) Rammaddii T-2 A) Doqdoqqee miil-sadee tajaajila taaksiitiin galmaaée 

B) Doqdoqqeen ala  Konkolaataa hanga tessoo 12  qabu kan  tajaajila taaksiitiin galmaa’ee

4 Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Konkolaataa Deddeebisaa Uummataa 

A)Rammaddii U-1
B)Rammaddii U-2

A) Konkolaataa deddeebisaa uummataa hanga tessoo 24 qabu

B) Konkolaataa deddeebisaa uummataa tessoo 24 ol qabu

5 Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Konkolaataa Deddeebisa Feúmsa goggogaa 

A)Rammaddii FG-1
B)Rammaddii FG-2
C)Rammaddii FG-3 A)Ulfinni dimshaashaasaa hanga kg7000 kan ta’e Konkolaataa Feúmsa    

  Deddeebisa Goggogaa 

 B) Ulfinni dimshaashaasaa hanga kg 28000 kan ta’e Konkolaataa Deddeebisa Feúmsa goggogaa harkifamaa salphaa waliin

C) Ulfinni dimshaashaasaa kg 28000 ol kan ta’e Konkolaataa Deddeebisa Feúmsa goggogaa harkifamaa waliin

6 Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Konkolaataa deddeebisa dhangala’aa

A)Rammaddii FG-1
B)Rammaddii FG-2 A) Konkolaataa deddeebisa dhangala’aa   hanga litira 18000 fe’u

B) Konkolaataa deddeebisa dhangala’aa  litira 18000 ol fe’u Haarkifamaa walakaa ykn guutuu   waliin 

7 Heyyama Mirkaneessa Ga’umsa  Konkolaachisaa Maashiineerii Hojii

A) Rammaddii  M H-1 

B) Rammaddii M H-2 

C) Rammaddii M H-13

A. Maashiineerii Hojii ulfinni isaa hanga kg 5,000 taé 

B. Maashiineerii Hojii ulfinni isaa kg 10,000 hin caalle

C. Maashiineerii Hojii ulfinni isaa kg 10,000 lo ta’e

Kitaaba barreessa Tasifayee G/abi irra

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

አባቶችና ልጆች 

ወደ ጎንደር የህክምና ሳይንስ ኮሌጅ ለማስተማር የመጣ አንድ ጀርመናዊ ሃኪም አንዲት የገበሬ ሚስት እያከመ ነበር። እንዴት ሾልኮ እንደገባ ባይታወቅም የሴትየዋ ባል ከሚስቱ ራስጌ ላይ ቆሟል። ገበሬው የታመመች ሚስቱን በስስት አይን፣ ፈረንጁን ሃኪም ደግሞ በተስፋ ይመለከታል። ጀርመናዊው ሃኪም ቆጣ ብሎ ከሚስቱ ራስጌ ተጠግቶ የቆመውን ገበሬ እንዲያስወጡት አዘዘ። ረዳቶቹ ገበሬውን እየገፈታተሩ አስወጡት። ፈረንጁም ህክምናውን ጀመረ…
* * *

በግምት ከሶስት ሰአታት በሁዋላ የሰላ ጎራዴ የያዘ አንድ ገበሬ የጎንደር ሆስፒታልን ቀውጢ አደረገው። የሆስፒታሉ ሪሴፕሽን ላይ ጎራዴውን እያወናጨፈ፣ እንደ ጥይት በሚተኮስ ድምፅ ይጮህ ጀመር፣

“አምጡልኝ፣ ያንን ነጫጭባ ጣልያን! እንደ ገበሎ ወገቡን ሁለት ቦታ ላይ ካልቀነጠስኩት እኔ የአባቴ ልጅ አይደለሁም!”

ሆስፒታሉ በዚያው ቅፅበት ተተራመሰ!

ሁኔታው ወዴት እንደሚያመራ የገባቸው ነባር ሃኪሞችና ነርሶች ጀርመናዊውን ሃኪም ቢሮ ውስጥ ቆልፈውበት በውጭና በውስጥ ፈረንጁን ከበውት ለጥበቃ ቆሙ። አንዲት ነርስ ወደ ጎንደር ፖሊስ በመደወል አስቸኳይ የእርዳታ ጥሪ አደረገች። የሆስፒታሉ የጥበቃ ዘቦች አእምሮውን የሳተ የሚመስለውን ባለጎራዴ በርቀት ከብበው ይማፀኑት ጀመር፣

“እባክህ ረጋ በል!”

ገበሬው ግን ሊረጋጋ አልቻለም።

“ገለል በሉ ከፊቴ! ሁዋላ ሰበብ ትሆናላችሁ! ከእናንተ ጠብ የለኝም! ገለል በሉ ብያለሁ…”

“እባክህ ረጋ በል ጌታው! ጎራዴውን አስቀምጥና እንነጋገር!?”

“በህግ አምላክ ሰበብ አትሁኑብኝ!”

ገበሬው ጎራዴውን ልክ እንደ ገብስ አጨዳ አይነት፣ አየሩ ላይ እየሰነዘረ፣ አየሩን በሰላ ጎራዴው ያጭደዋል። እንደሚገነፍል የጀበና ቡና ያለ የእልህ ቁጣ ከልቡ ብልቃጥ እየተተኮሰ፣ እንደ ማቅራራት ያደርገዋል።

ይህ በእንዲህ እንዳለ ጀርመናዊው ሃኪም እጅና እግሩ እየተንቀጠቀጠ ወደ ጀርመን ኤምባሲ ለመደወል ቢጠይቅም፣ እጁን ይዘው እንደምንም አረጋጉት። ባለ ጎራዴው ገበሬ ዘቦቹን ጥሶ ቢመጣ እንኳ፣ የሆስፒታሉን ሃኪሞችና ነርሶች ገድሎ ሳይጨርስ እሱ ዘንድ ሊደርስ እንደማይችል በእርግጠኛነት ቃላቸውን ሰጡት።

በዚህ መካከል ፖሊሶች ደረሱ። እነርሱም እንደ ዘቦቹ፣ ጠመንጃቸውን አቀባብለው ገበሬው ላይ በመደገን ጎራዴውን እንዲያስቀምጥ መማፀን ጀመሩ። ግማሽ ሰአት እንኳ ባልወሰደው በዚህ ቅፅበታዊ ግርግር ውስጥ፣ በሆስፒታሉ ውስጥ ነባር የሆነ አንድ የአስተዳደር ሰራተኛ መፍትሄ አበጀ። በሆስፒታሉ ውስጥ ለህክምና ከተኙ ከበድ ያሉ አዛውንቶች መካከል ሁለቱን መርጦ በማምጣት፣ ወደ ባለጎራዴው ተጠግተው እንዲያነጋግሩት ፖለሶቹም ገለል እንዲሉ አደረገ።

ከአስር ደቂቃ በሁዋላ ባለጎራዴው ረገብ አለ። ጎራዴውን ማወዛወዙንም ቀነሰ። በመቀጠል ስለተፈጠረው ችግር ለጀርመናዊው ሃኪም ገለፃ ተደረገለት። ገበሬው ለምን ሊገድለው እንደመጣ ለጀርመናዊው ማብራሪያ ሲደረግለት፣ በድንጋጤ ደሙ ከፊቱ ላይ ጥርግርግ ብሎ ጠፍቶ፣ ያልተፃፈበት ነጭ ወረቀት መስሎ እንደነበር አጠገቡ የነበሩት መስክረዋል። ሆኖም ችግሩ ሊወገድ እንደሚችል በእርግጠኛነት ነገሩት። በርግጥ ገበሬውን በቁጥጥር ስር ማድረግ እንደሚቻል ነግረውታል። መፍትሄ እንደማይሆን ግን አስረዱት። የገበሬው ዘመዶች ሊበቀሉት እንደሚችሉ በመጠቆም፣ የሚሻለው እርቅ መሆኑን ጠቆሙት።  ጀርመናዊው ሃኪም ምን ጥፋት እንደፈፀመ በትክክል ሊገባው ባይችልም የተፈጠረውን ከፍተኛ ግርገር በመመልከት አንድ አደገኛ ነገር መከሰቱን ተገንዝቦ ስለነበር፣ ምንም ሳያመነታ ገበሬውን ይቅርታ ለመጠየቅ ተስማማ፣

* * *

እነሆ! ገበሬውና ሃኪሙ በሰዎች እንደታጀቡ በየተራ የገበሬው ሚስት ወደተኛችበት የበሽተኛ ክፍል እንዲገቡ ተደረገ። ገበሬው ጎራዴውን እንደጨበጠ ከሚስቱ ራስጌ አጠገብ ቆመ። ጀርመናዊው ሃኪም ከበሽተኛዋ አልጋ ግርጌ በኩል እንዲቆም አደረጉት። አሸማጋዮቹና የሆስፒታሉ ጥቂት ዶክተሮች በመካከል ላይ ቆሙ። በአገሩ ባህል መሰረትም አሸማጋዮቹ የተፈጠረውን ችግር በዝርዝር አብራሩ። ከዚያም በአስተርጓሚ በኩል ፈረንጁን እንዲህ አሉት፣

“የህመምተኛዋን የተከበሩ ባል በማመናጨቅ መልኩ እጅህን አወዛውዘህ፣ ‘አስወጡት!’ ማለትህ ልክ አይደለም። እሳቸው ባለቤታቸው እንደመሆናቸው ከዚህ መውጣት ካለባቸውም በጨዋ ደንብ ለብቻቸው ገለል በማድረግ ሊነገራቸው ይገባል እንጂ፣ ሚስታቸው ፊት በዚህ መንገድ ማመናጨቁ ክብር የሚነካ ነው። እሳቸውም እንዲህ ሚስታቸው ፊት ክብራቸው ተነክቶ፣ አባወራ ሆነው መኖር ስለማይችሉ ጎራዴያቸውን ይዘው መጥተዋል። ርግጥ ነው፣ እርስዎም እንግዳችን እንደመሆንዎ መከበር አለቦት። እንዲህ ያለ ነገር በመፈጠሩም አዝነናል። የእግዚአብሄር ፀጋ አልተለየንምና ግን በመካከላችሁ ደም አልፈሰሰም። አሁን እርስዎም በደል እንደፈፀሙባቸው አውቀው፣ በሚስታቸው ፊት ይቅርታ ይጠይቋቸው!”

ጀርመናዊው ሃኪም በሽማግሌዎቹ በተመከረው መሰረት በአስተርጓሚ ምላሽ ሰጠ፣

“በእውነቱ እሳቸው የህመምተኛዋ ባል መሆናቸውን አላወቅሁም ነበር። የአነጋገር ጠባይና ልማድ ሆኖብኝ እንጂ ማመናጨቄም አልነበረም። ከሃገሬ ድረስ ሌሊትና ቀን ተጉዤ እዚህ መምጣቴ የታመሙትን ለመርዳት እንጂ ክብር ለመንካት አይደለም። መቼም አጥፍቼ ከሆነ እሳቸውንም ባለቤታቸውንም ይቅርታ እጠይቃለሁ!”

ሃኪሙ የተናገረው ለገበሬውና ለሚስቱ ተተርጉሞ ሲነገራቸው፣ ሁለቱም ስሜታዊ ሆነው በነጠላቸው ጫፍ አይኖቻቸውን አባብሰዋል። ገበሬውም በዚያችው ቅፅበት ጎራዴውን ከሽማግሎቹ ለአንዱ ካስረከበ በሁዋላ፣ የሚከተለውን ተናገረ፣

“እኔም ብሆን ሚስቴን ከህመሟ ይፈውሱልኛል ብዬ ተስፋ ያደረግሁት በርስዎ ላይ ነው። የክብር ነገር ሆነብኝና ግን አስቀየምሁዎ! ጣሊያን መስለውኝ ያለ ስምዎ ስም በመስጠቴና በመዝለፌ እኔም ብሆን ይቅርታ እጠይቃለሁ። ሊያጠቃኝ ጎራዴ መዘዘብኝ ብለው በልብዎ ቂም ይዘው ሚስቴን ችላ እንዳይሉብኝም ርስዎም ቃሎን ይስጡኝ”

ይህ የገበሬው ንግግር ለፈረንጁ ሃኪም ሲተረጎምለት ፊቱ የማረቆ ድልህ መምሰሉ ታይቶአል። ሚስትየዋ አንዳችም ያልተናገረች ሲሆን፣ ፈረንጁ ይቅርታ ሲጠይቅ ግን ከወገቧ እንደመነሳት ብላ፣ “አይገባም” እንደማለት አክብሮቷን ገልፃለታለች። በዚህ መልኩ እርቁ ከተፈፀመ በሁዋላ ሁለቱ በእድሜ የሚቀራረቡ ባላንጣዎች ትከሻ ለትከሻ እንዲሳሳሙ አደረጓቸው።

* * *

ይህን ታሪክ ያጫወተኝ በወቅቱ ከኮሌጁ የህክምና ተማሪዎች አንዱ የነበረ ጓደኛዬ ሲሆን፣ ታሪኩ ከተፈፀመም 19 አመታት ሆኖታል። ሆኖም ይህ ታሪክ አእምሮዬ ላይ ነግሶ እንደመኖሩ፣ የክብር ጉዳይ በተነሳ ቁጥር በጨዋታ መሃል ስጠቅሰው ኖሬያለሁ። ርግጥ ነው፣ ያ የበጌምድር ገበሬ ከኛ ዘመን ትውልድ ጋር የመንፈስ ዝምድና ይኖረዋል ለማለት ቃጥቶኝ አያውቅም። የ18ኛው ክፍለዘመን አበሾች ወደመቃብራቸው ሲጓዙ፣ “እኛ እንዲህ ነበርን” ለማለት ለምልክት ትተውት የሄዱት መስሎ ይሰማኛል።      

 

የውሾች መብት ጉዳይ! 

“እኛና የእኛ ከብቶች” በሚል ርእስ የፃፍኩትን መጣጥፍ አስመልክቶ በርከት ያሉ ደብዳቤዎች ደርሰውኛል። አንዳንዶቹ ሲጨመቁ እንዲህ የሚሉ ነበሩ፣

 “ለፓርላማ ሊቀርብ የተዘጋጀው ህግ የከብቶችን ብቻ ሳይሆን፣ የውሾችንና የሌሎች እንስሳትንም መብትና አያያዝ የሚመለከት ነው። አንተ ግን ‘የእንስሶች መብት’ ከሚለው ውስጥ የከብቶችን ብቻ ነጥለህ በማውጣት አጣመህ አቀረብከው። የመቃወም በሽታ የለከፈህ ይመስላል” የሚል ነበር። ከተሳሳትኩ መቼም ይቅርታ! ግን ስለ ውሾችም ቢሆን መነጋገር ይቻላል!…. 
ርግጥ ነው፣ እንደ አበሻ ውሻ በአለም ላይ ፍዳና መከራ የሚያይ ውሻ አለ ለማለት አይቻልም። ችግሩ ይገባኛል። ውሾችን፣ ድመቶችን፣ ወፎችን በድንጋይና በወንጭፍ ማሳደድ ከልጅነት ጨዋታዎቻችን ዋነኞቹ ነበሩ። ግን እኮ ሌላ መጫወቻ አልነበረንም። አሁንም ቢሆን የለም። በጥቅሉ ግን ውሾቻችን መራባቸውና መደብደባቸው ሳይበቃ፣ ስድብ ቀለባቸው ነው። ልክስክስ፣ ጭራውን የሚቆላ፣ ውሻ በበላበት….ኸረ ስንቱ ተቆጥሮ ይቻላል? የአበሻ ውሻ በልቶ ቢሰደብ እንኳ ባልከፋ። ታማኝ ሆኖ ባገለገለ ስድብ ቁርሱ፣ በፍልጥ ወገቡን መመታት ራቱ መሆኑ ያሳዝነኛል። ኢህአዴግ በማርቀቅ ላይ ያለው የውሻ መብትና አያያዝ ህግ ፀድቆ፣ ውሾቻችን ነፃ ቢወጡ በጣም ደስ ይለኛል።  

ብዙ መጤን ያለባቸው ጉዳዮች ግን አሉ… 
እኔ ጋዜጠኛ ሆኜ አዲሳባ በነበርኩበት ጊዜ የአዲሳባ የግብርና ቢሮን አመታዊ ሪፖርት ተመልክቼ እንደነበር አስታውሳለሁ። በወቅቱ የክልል 14 የግብርና ቢሮ በ1988? ባቀረበው አመታዊ የስራ ሪፖርት ላይ፣ “524 የጎዳና ውሾች ገደልን” የሚል ነበረበት። ለነገሩ አዲሳባ እርሻ ሳይኖራት ግብርና ቢሮ ማቋቋሟ ገርሞኝ ነበር። ግብርና ቢሮው የተቋቋመው በስህተት ሳይሆን አልቀረም። ከሚዘጋ በሚል ግን ውሻ እንዲገድሉ አዘዟቸው። በዚህ ምክንያት ከአመት አመት፣ የአዲሳባን ባለቤት የሌላቸው ውሾች እያሳደዱ መግደል ስራቸው ሆኖ ከረመ… 
እንግዲህ አሁን “የውሾች መብት ይከበር” ከተባለ፣ የአዲሳባ ግብርና ቢሮ ምን ሊሰራ ነው? በርግጥ ቢሮው አሁን ይኑር አይኑር አላውቅም። የውሾች መብት ህግ ከፀደቀ ግን ቢሮው ለውሾች መጠለያ እና ምግብ ማዘጋጀት ሊኖርበት ነው። ፍቅሩ ኪዳኔ ባሳተመው መፅሃፍ ላይ፣ ፈረንሳይ ለድመትና ለውሻ በአመት 70 ቢሊዮን ብር እንደምታወጣ መፃፉ ትዝ ይለኛል። የኢህአዴግ ፓርላማ ይህን ህግ ከማርቀቁ በፊት ካዝናውን መፈተሽ አለበት። ለሁሉም ክልሎች ውሾች ያለ አድልዎ ተመጣጣኝ በጀት መመደብም ይጠበቅበታል። ቢያንስ መሰረታዊ ለሆኑት ምግብና መጠለያ ማለት ነው። 
ችግሩ ግን በዚህ ብቻ አያበቃም። ባለቤት ያላቸው ውሾች ጉዳይም አለ። 
የኛ ውሾች እንደሚታወቀው የመዝናኛ አይደሉም። ዘብ ናቸው። “ምግብ ለስራ” በሚል ስም ቁራሽ የብጣሪ ቂጣ እየተወረወረላቸው፣ በረሃብ ሆዳቸው ከወገባቸው ተጣብቆ፣ ሌሊቱን ሙሉ ከሌባና ከጅብ ሲተናነቁ የሚያድሩ ለጌቶቻቸው ፍፁም ታማኝ የሆኑ ፍጡራን ናቸው። የሚጠጣ ውሃ በማጣት የሚያብዱ ውሾች ቁጥር የላቸውም። በጅብ እየተነከሱ በቁስል የሚሰቃዩ ውሾች ህክምና አያገኙም። “የውሾች አያያዝ” ሲባል መንግስት በመላ ሃገሪቱ ለውሾች የህክምና አገልግሎት የሚሰጥ ክሊኒክ ሊከፍት ተዘጋጅቶአል? ይሄ ቀርቶ ውሾች በቀን አንድ ጊዜ እንዲመገቡና ውሃ እንዲጠጡ ለማድረግ እንዴት ይችላል? 
የውሻ አስተዳደግ ሌላው አከራካሪ አጀንዳ ሊሆን ነው።  
የአበሻ ውሻ ክፉ እንዲሆን፣ እንደ ቃሊቲ ልዩ የእስር ክፍል ጨለማና ጉድጓድ ውስጥ ተቀብሮ ነው የሚያድግ። ይሄ እጅግ አሰቃቂ የሆነው የውሻ አስተዳደግ በህግ ከታገደ ውሾች ሃይለኛ እና ክፉ ሊሆኑ አይችሉም። ሌሊት ሌባ ሲመጣም እንደ ድመት እግሩን እየላሱ፣ “እንኳን ደህና መጣህ፣ ግባ!” ሊሉት ነው። ስለዚህ ኢህአዴግ የውሾች መብት ህጉን ከማፅደቁ በፊት፣ በየቀበሌው ጅብና ሌባ የሚጠብቁ ፖሊሶችን ማሰማራት አለበት። ምክንያቱም የበርካታ መንደሮች እንስሳት፣ ጎተራዎችና ንብረት እየተጠበቁ ያሉት በእነዚህ ክፉ ውሾች ነው። የውሾች መብት ከተከበረ ውሾቻችን እንደ ፈረንጅ ውሻ ለስላሳ ሊሆኑብን ነው። ለዚህ ክፍተት ማሟያ ምን ተዘጋጅቶአል? 
ረቂቅ ህጉን ያዩ እንደሚናገሩት፣ “ውሻን መደብደብ በህግ ያስጠይቃል” የሚል አንቀፅ አለበት። በርግጥ ውሾቻችን እንደሚደበደቡ መካድ አይቻልም። ሆኖም ውሾች በፍልጥ ወገባቸውን የሚመቱበትን ምክንያት ማወቅ ይገባል። ብዙውን ጊዜ ውሾች ስለሚርባቸው፣ ማድቤት አካባቢ አይጠፉም። አዘናግተው በመጠበቅም፣ ቡሃቃ ይለክፋሉ። ሙልሙል ይሰርቃሉ። መሶብ ይገለብጣሉ። በዚህ ጊዜ በፍልጥም ሆነ በተገኘው ነገር ሁሉ ወገባቸውን ይመታሉ። በስርቆት ሰበብ ወገባቸው ተመቶ ሽባ የሚሆኑና በዚያው የሚሞቱ ውሾች በጣም ብዙ ናቸው። በዚህ የኑሮ ውድነት ለውሾች በቂ ምግብ ማቅረብ አይቻልም። ውሾች ከተራቡ ደግሞ ለመስረቅ ይገደዳሉ። ከሰረቁ ይደበደባሉ። ይሄን ችግር እንዴት መፍታት ይቻላል? ውሾቹ ወደ ፖሊስ ሊከሰሱ ወይስ የምክር አገልግሎት ሊሰጣቸው? በምን ቋንቋ? በዚህ ዘመን እንኳን ሰውና ውሻ፣ ሰውና ሰው እንኳ በቋንቋ መግባባት እየተቸገረ ነው። 
ህግ ማውጣት ቀላል ነው። ህጉ በአዲሳባ ለሚኖሩ የፈረንጅ ውሾች ከሆነ፣ እነርሱ በደል ደርሶባቸው አያውቁም። መልካቸውን አሳምረው ሳሎናቸው ናቸው። ለምናውቃቸው ነባር የአበሻ ውሾች ግን ተግባራዊ ሊሆን የሚችል አይመስልም። እንደ ምርጫ ህጉ የማይፈፀም ህግ ከማርቀቅ ደግሞ ቢቀር ይሻላል….           

በጎንደር ማዘጋጃ ቤት በጭካኔ የተገደለውን ውሻዬን (ፖኒ ይባላል አፈሩ ይቅለለውና) አስታወስከኝ። አፈሩ ይቅለለው ያልኩት ባግባቡ ከጓሮአችን መቃብር አብጅቼ እና የሕይወት ታሪኩን ፅፌ ግብዓተ-መሬቱን ስለፈፀምኩ ነው።ፖኒ (ድንክ ፈረስ ማለት ነው) ሌባ ሳያንዣብብ በማያድርበት መንደራችን በጣም ታዋቂ ንቁ የሌባ ጠር ነው። ምንም እንኳን ግቢያችን ለመዝለል የሚያዳግት አጥር ቢኖረውም የፖኒ የአደጋ ጊዜ ጩኸት እንኳን ሌባን ቀርቶ የተኛ ጎረቤትን ያሸብራል። (ፖኒ ዛሬ በሕይወት ቢኖር ወያኔ በአሸባሪነት ይከሰው ነበር) ታዲያ አንድ ቀን የጎንደር ማዘጋጃ ቤት (መጋጃ ቤት፡ በኛ የዚያን ጊዜ አጠራር) የተለመደ የሌሊት የጎዳና ውሻዎችን የመግደል ዘመቻ ሲያካሂዱ ያለወትሮአቸው በኛ በር በኩል ማለፍ። አጅሬ ፖኒ ማናባቱ ነው በእኩለ ሌሊት እንደ አጋንንት የሚሩዋሩዋጠው ብሎ ከግቢያችን አጥር ዳር እስከዳር እየሮጠ ማንባረቅ። ከዚያም የመጋጃ ቤት ውሻ ገዳዮች በመርዝ የተለወሰ ሥጋ ባጥር አዘልለው ወደ ግቢያችን መጣል። በጠዋት ታላቅ እህቴ ቀስቅሳ የፖኒን መሞት ስታረዳኝ እዚያው ደንዝዤ ብዙ እንደቆየሁ አስታውሳለሁ (ማጋነን ባይሆን ልክ ጆርጅ ቡሽ የሴፕቴምበር 11 ጥቃት ሲነገረው ለ15 ደቂቃ በሚጎበኛቸው ተማሪዎች ክፍል ፊት ለፊት ደርቆ እንደቀረው ማለት ነው)። የፖኒ መገደል ለኔ ትልቅ ሽብር ነበር። ፖኒ ታናሽ ወንድሜ ነበር። የቤታችን በር የድንጋይ ንጣፉ ላይ በጎኑ ለጥ ብሎ ሲታይ የዘላለም ሳይሆን ጊዜያዊ እረፍት የሚያደርግ ነበር የሚመስለው – ፖኒ። ሁሌም ያ ምስል ከአዕምሮዬ አይጠፋም። ገዳዮቹንም ይቅር አላልኩዋቸውም። 

ክብሩ ውሻህ በእንዲህ ዓይነት መሞቱ በጣም አሳዝኖኛል፡፡ እኔም አንዳንድ ያልገባቸው የማዘጋጃ ቤት ሰራተኞች ያበደ ዉሻ ወይም ባለቤት የሌላቸው ዉሻ ግደሉ ሲባሉ እነሱ ደግሞ በተገላቢጦሽ ባለቤት ያለውና የሌለው እየገደሉ እንደነበሩ አስታውሳለሁ፡፡ የኛ ጎረቤት እንደ ሃብታም ተንከባክበው ያሳደጉት ዉሻቸው በእንዲህ ዓይነቱ መግደላቸውን አስታውሳለሁ፡፡ 

እነዚህን የእንስሳት ተረቶች ሳነብ ሌላ ሁለት ተረቶች በሀሳቤ መጡ፡፡ አንደኛው በጽድቅና ኩናኔ ላይ የተቀለደ ነው፡፡ ስብከት የበዛበት ምእመን ይህ የምትሉኝን ነገር አይቶ መጣ አለ ወይስ ጭምጭምታ ነው ብሎ የጠየቀበት፡፡ ሌላው ደግሞ በግምት አዲስ አበባ ደጋ ነው ያለውን የኛ አካባቢ ሰው አዲስ አበባን ታውቀዋለህ እንዴ ብለው ሲመይቁት አላውቀውም፡፡ ይልና ታዲያ እንዴት ደጋ መሆኑን አወቅክ ሲባል ብርድ ልብሱ የሚመጣው ከዚያ ስለሆነ ያለውን ለማለት ነው፡፡ መቼም ለተስፍሽ የጽሁፍ ችሎታ ማረጋገጫዎች አንዱ እዚህ ግባ የሚባል ሀሳብ ሳይኖራቸውም ጭምር የሚነበቡ ጽሁፎቹ ናቸው፡፡ እንደ እውነቱ ከሆነ ከሆነ የሁለቱም ጽሁፎች ጭብጥ ወይ ግምት ወይ ጭምጭምታ ብቻ ነው፡፡ እንስሳቱ የሚፈልጉትንና የሚመቻቸውን የሚያውቅ የለም፡፡ አንተ ምን ትገምታለህ ካላችሁኝ ግን ለአንድ ኢትዮጽያዊ እንስሳ ኢትዮጽያዊ አያያዝ ሳይሻለው የሚቀር አይመሰለኝም፡፡ 

 

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

መለስ ዜናዊ! – በማን ይተካል? 
ወቅታዊውን የኢትዮጵያ የፖለቲካ የሃይል አሰላለፍ በመገምገም፣ “መለስ ዜናዊ! – በማን ይተካል?” ለሚለው ጥያቄ ምላሽ መስጠት በርግጥ ቀላል አይደለም። በቅድሚያ ግን “በርግጥ መለስ ዜናዊ ስልጣኑን ይለቃል?” ብሎ መጠየቅ ይገባል። መለስ ዜናዊ፣ “ከሁዋላ ሆኜ ማገዜ ባይቀርም፣ እለቃለሁ” ብሎ ደጋግሞ ነግሮናል። ተቃዋሚዎች በበኩላቸው፣ “መለስ እለቃለሁ ቢልም ባይልም አፍንጫውን ተይዞ ይለቃል” ሲሉ ቁጣ ባዘለ ድምፅ እየገለፁ ነው። የሆነው ሆኖ በራሱ ፍላጎትም ሆነ ተገዶ መለስ ስልጣኑን መልቀቁ የማይቀር ከሆነ ቀጣዩ የኢትዮጵያ መሪ ማን ይሆናል? በዚህ ርእሰ ጉዳይ ላይ ተንትኖ የፃፈ አላጋጠመኝም…

ስዬ እና ብርቱካን…?

ሁለቱ የፖለቲካ ሰዎች (አይን ካረፈባቸው) የቀጣዩ ዘመን የኢትዮጵያ መሪዎች መካከል መሆናቸው ይወሳል። መቼም አሜሪካኖች ለኛ ካላቸው የተቃጠለ ፍቅር የተነሳ፣ የአፍሪቃ ቀንድ ችግር ያሳስባቸዋል። በፖለቲካውም በረሃቡም መሃንዲስና በጎአድራጊ ናቸው። “የኢትዮጵያ ፖለቲከኞች ተጣምረው አንድ ሃይል መሆን አቃታቸው እንጂ ባገዝናቸው ነበር” ሲሉ ማማረራቸው ብዙ ጊዜ ይሰማል። ያሬድ ጥበቡ የበረከትን መፅሃፍ በተቸበት መጣጥፉ፣  “የስዬና የአሜሪካኖችን መቀራረብ” በጨረፍታ አጫውቶናል። በይስሃቅ ኤፍሬምና በብርቱካን ሚደቅሳ መካከል “የቀጠለው” ግንኙነትም እንዲሁ ርእሰወግ ሆኖ ሰነባብቶአል። የስዬ አብርሃ አስፈላጊነት በአሜሪካኖቹ ከታመነበት ቆየ። ስዬ በህወሃትና በተቃዋሚዎች መካከል ድልድይ እንዲሆንላቸው ይፈልጋሉ። ሰራዊቱንም እንደነበረ ያቆይላቸዋል። ጄኔራል ሳሞራን ከላይ ነጥሎ በማንሳት ብቻ የሰራዊቱን መዋቅር እንደነበረ ለማስቀጠል፣ ስዬ ሁነኛ ምርጫቸው ነው። የከፋ ነገር ከመጣ መለስም ቢሆን በዚህ ይስማማል። ስዬን በቀጥታ በመለስ ቦታ ማስቀመጡ ግን አስቸጋሪ ነው። ብርቱካን ከላይ ብትሆን ሚዛኑ ሊጠበቅ ይችላል። ሴት መሆኗ እና የገነባችው ስም፣ የወጣችበት ማህበረሰብ ሁሉ ሚዛናዊ ያደርጋታል” ይላሉ። ማሰብ ችግር የለውም። ምን ችግር አለው?

ሃይሌና መሃመድ….?
ሃይሌ ገብረስላሴና መሃመድ አላሙዲ ጠቅላይ ሚኒስትር ለመሆን ያስቡ ይሆን? ሁለቱም ከጀርባ ግፊት አለባቸው። የኛ ሰው መቼም ክፉና ተንኮለኛ ነው። ከፈገግታ ጋር ወደ ጆሮ ጠጋ ብሎ ማሳሳት ይችልበታል። 

“ሼክ መሃመድ…ህዝቡ እኮ ‘እሳቸው ቢመሩን ይሻል ነበር’ እያለ ነው። ቢያስቡበት ጥሩ ነው…”

“ሃይሊሻ! ለምን አትወዳደርም? የላይቤሪያው ጆርጅ ዊሃ እንኳ ተወዳድሮአል። ህዝቡ ግልብጥ ብሎ ነው የሚመርጥህ…”

ታምራት ላይኔ ጠቅላይ ሚኒስትር በነበረ ጊዜ ይህንኑ የአላሙዲ ፍላጎት አጫውቶኝ ነበር። ቃለመጠይቅ አድርጌው ካበቃን በሁዋላ ስናወጋ፣ “የሼኩ የረጅም ጊዜ እቅዱ ወደ ፖለቲካው መግባት ነው። ከሆነለት አገሪቱን መምራት ይፈልጋል” ብሎ እንደነገረኝ አስታውሳለሁ። አሁን እንኳ አሳቡን ሳይለውጥ አልቀረም። በወርቅ ቁፋሮ ተጠምዶአል። ከእለታት አንድ ቀን የኢትዮጵያ ህዝብ ከእንቅልፉ ሲነቃ፣ ትልልቅ ባዶ ጉድጓዶችን ያገኛል።  የሃይሌ ገብረስላሴን ጠቅላይ ሚኒስትር የመሆን ጉዳይ ለመለስ በጥያቄ መልክ አቅርበውለት ነበር። 

“…ይህን በተመለከተ ከሃይሌ ጋር አላወራንም” ሲል መልስ ሰጠ። አያያዘናም የማስጠንቀቂያ ወንድማዊ ቃል አከለበት፣ “….ሃይሌ ፖለቲካ ውስጥ ገብቶ ውጤታማ ይሆናል ወይስ አይሆንም የሚለውን ለመፍረድ አልችልም። ሆኖም ወደ ፖለቲካ የመግባት ሙሉ መብት አለው…” በውነቱ መለስ ሃይሌን ደግ መክሮታል።

ሁለቱ ታዋቂ ሰዎች ከቀጣዩ ዘመን የጠቅላይ ሚኒስትርነት የስም ዝርዝር ላይ እጃቸውንም ሆነ ስማቸውን ባያስገቡ ይጠቅማቸዋል። ይልቁን መለስን በመምከርና ታሪካዊ ምርጫ አካሂዶ፣ ታሪክ እንዲሰራ ቢያግባቡት እነርሱንም ታሪክ ሲያስታውሳቸው ይኖራል።

እነ ተወልደ…?

“እነ ተወልደ” በሚል ተውላጠ ስም ከሚታወቁት መካከል እንደገና አንሰራርቶ ወደ ስልጣን የሚመለስ ሊኖር ይችላል? አይመስለኝም። እነ ተወልደ ከፖለቲካው ርቀዋል። ለነገሩ ባመለካከትም ተለያይተዋል። ልዩነታቸው በፈረደባት ኤርትራ ዙሪያ ነው። ተወልደ ከመለስ ጋር የከረረ እልህና ፀብ ቢኖረውም፣ በአሰብና በኤርትራ ሉአላዊነት አጀንዳ ላይ አሁንም በአቋሙ ላይ እንደፀና መሆኑ ይሰማል። የስዬ፣ የገብሩና የጆቤን ቅስቀሳ፣ እንደ ደጋፊ መፈለጊያ ብቻ የያዋል። አለምሰገድ ገብረአምላክና ሰለሞን ጢሞም በተመሳሳይ በተወልደ መንገድ በመጓዝ ላይ ናቸው። ቀሪዎቹ የህወሃት አንጋፋዎች ወደ ቢዝነሱ አለም ገብተዋል። ፃድቃንና ጃማይካ፣ “ራያ” የተባለውን ቢራ ለመገንባት እንቅልፍ አጥተዋል። ፃድቃን ከደቡብ ሱዳን ያገኘውን ገንዘብ ወደ ማሌዢያ ባለማሸሸቱ ሊመሰገን ይገባዋል። ሃይለኛ እና ተሳዳቢ የነበረው ቢተው በላይ እንኳ፣ እንዲህ ረግቦ በቢዝነሱ ላይ መወሰኑ ያስደንቃል። ታስሮ ከተፈታ ወዲህ ፀጥተኛ ሆኖአል። አሁን አሁን፣ እስርቤት ገብተው የሚወጡ ፖለቲከኞች ጠባያቸው ለምን እንደሚለወጥ ሊገባኝ አልቻለም። የሚወጓቸው መርፌ ይኖር ይሆን? በጥቅሉ እነ ተወልደ ከወደፊቷ ኢትዮጵያ ላይ እጃቸውን ያነሱ ይመስላሉ። መልካም የጡረታ ዘመን እንመኝላቸዋለን። 

ፍሰሃ እሸቱ….?  

ፍሰሃ በግልፅ ቋንቋ፣ “ስልጣን አልፈልግም” ብሎ ተናግሮአል። አያይዞም፣ “እንደ ማርቲን ሉተር ኪንግ ነፃነት የሚገኝበትን አቋራጭ መንገድ ላሳያችሁ ነው የመጣሁት” ብሎናል። እንደ ፍሰሃ እቅድ በውጭ አገር የተበተኑትን እና በነገር ካራ ርስበርስ የሚወጋጉትን ተቃዋሚዎች በማስታረቅ በመጪው ሰኔ ወር ላይ አንድ ካውንስል ያቋቁማል። ከፖለቲካ ርቆ የተቀመጠውን ኢትዮጵያዊ ሁሉ ማንቀሳቀስ እንደሚችልም በርግጠኛነት አብራርቶአል። ያን ጊዜ፣ እንደ ፍስሃ ህልም 50 ሺህ ኢትዮጵያዊ ተቃዋሚ “እንደ ቆላ ወፍ – እንደ ግሪሳ” ዋሽንግተን ዲሲ ነጩ ቤተመንግስት ደጃፍ ላይ ይጥለቀለቃል። ይህ ሲፈፀም፣ አሜሪካና መላው አለም የኢትዮጵያን ህዝብ የነፃነትና የዴሞክራሲ ጥያቄ ማዳመጥ ይጀምራል። 50 ሺህ ተቃዋሚ እንደ ግሪሳ ዋሽንግተንን ሲያንቀጠቅጣት በኢትዮጵያም በተመሳሳይ አመፁ ይፈነዳል። እናም አፋኙ የመለስ ስርአት በመጪዎቹ ስድስት ወራት፣ (ከመስከረም 2012 ወዲህ) የስልጣን እድሜው ያበቃለታል። ካውንስሉም የሽግግር ሂደቱን ተረክቦ ቀጣዩን የምርጫ ስርአት ይዘረጋል። 

መቸም ፍሰሃ እሸቱ በቃል እንዲህ ቀለል አድርጎ እንደተነተነው በተግባር መፈፀም ከቻለ፣ እሱ “ስልጣን አልፈልግም” ቢልም የኢትዮጵያ ህዝብ፣ አስገድዶ የጠቅላይ ሚኒስትርነቷን ወንበር ያስረክበዋል።  እንግዲህ በቅርቡ ደግሞ “ከፍሰሃ ጀርባ እነ አጅሬዎቹ አሉ”  የሚል ሹክሹክታ ያነበብኩ ይመስለኛል። ከሆነ በርግጥ ሊሳካለት ይችል ይሆናል። የሆነው ሆኖ ፍሰሃ ራሱን ከወደፊት እጩ መሪዎች አንዱ አድርጎ ፈጥሮአል…

ብርሃኑና አንዳርጋቸው…?

ብርሃኑ ነጋ እና ግንቦት 7 የስልጣን ፍላጎት እንደሌላቸው ገና ከመነሻው ግልፅ አድርገዋል። ይህን አባባል ግን ተቀብዬው አላውቅም። በፕሮግራማቸው መሰረት ትግሉን መርተው ድል ማድረጉ ከተሳካላቸው በወደፊቱ ዴሞክራሲያዊ ምርጫ ሳይወዳደሩ ዳር ላይ ይቆማሉ ተብሎ አይታሰብም። እንደምናየው የተከተሉት የትግል አቅጣጫ ፈተና የበዛበት ሳይሆን አልቀረም። እንደ ድመት 9 ነፍስ ያላቸው ይመስል፣ የሞት ፍርድ ሜዳሊያ ተሸክመዋል። ከወያኔ እስርቤት የተከተቱ ብዙ አባላት አላቸው። በተግባርም ሆነ በፕሮፓጋንዳው ወያኔን በብርቱ እየተፈታተኑት ነው። የትጥቅ ትግል የሚከተሉ እንደመሆናቸው፣ ምን እየሰሩ እንዳሉ ማወቅ አይቻልም። ብዙውን ጊዜ ምን እየሰሩ እንዳሉ የሚነግረን ወያኔ ነው። “ሊገሉኝ ነበር – ያዝኳቸው! ሊያፈነዱ ነበር – አከሸፍኩት!” ይለናል። ከከማል – ኦነግ፣ ከአፋርና ከህብረብሄራዊ ድርጅቶች ጋር የጋራ ግብ ነድፈው በመጓዝ ላይ ናቸው። በመሆኑም ብርሃኑ እና አንዳርጋቸውም መጪዋን ኢትዮጵያ ለመረከብ አማራጭ ሆነው ይታያሉ…
አረጋዊና ግደይ…?

አረጋዊና ግደይ ህወሃትን መስርተው ሲያበቁ ከህወሃት ተባረሩ የፖለቲካ ሰዎች ናቸው። ስለሁለቱ ሰዎች ሳስብ በሚዲያ ብቻ ከሚያደርጉት አስተዋፅኦ ባሻገር፣ ለምን ወደ መሬት ወርደው እንደማይንቀሳቀሱ አላውቅም። “ደሚት” በሚል ስም የሚጠሩትን የትግራይ አማፅያን ለምን ማግኘት እንደማይፈልጉም አይገባኝም። በተጧጧፈው ትግል ውስጥ ሙሉ ተሳታፊ ሆነው አይሰሙኝም። ምርጫ ሲደርስ ብቅ ይላሉ። መልሰው ደግሞ እልም ይላሉ። አረጋዊ በርሄ መለስ እና ስብሃትን የሚተችበት እድል ካገኘ ብቅ ይላል። በተረፈ ብዙም የለም። ስርአቱን የሚያውቁት እንደመሆኑ ብዙ ማገዝ በቻሉ ነበር። ምናልባት አቻችለው መጓዝ ይፈልጉ ይሆናል። ግንባር መስመሩ ላይ አሉ ማለት ግን አይቻልም። ስለዚህ የትም የሉም… 

ነጋሶ – በየነ- መረራ….?

በየነና መረራ ሸክማቸውን ስዬ አብርሃ ላይ ጭነው እረፍት የፈለጉ መስለው ታይተዋል። በየነ ጴጥሮስ ፕሬዚዳንት ግርማን ለመተካት ሞክሮ ከከሸፈበት ወዲህ ተስፋ ቆርጦአል። መረራ በንግግሩ ለወያኔ ጩቤ ቢሆንባቸውም፣ አሁን አሁን የአፍእላፊ ክሱን በመስጋት ቃላት በመምረጥ ሲጨናነቅ ይታያል። በፍርሃት ማሰሮ ውስጥ ተጨረማምቶ መቀመጥ ግዴታው የሆነ ፖለቲከኛ ምን አይነት ትግል ማድረግ ይቻለዋል? በርግጥ ጊዮርጊስ ከፈቀደ ሁለቱ አንጋፋዎች ወደፊት ሚኒስትር የመሆን እድል ይኖራቸው ይሆናል። መለስን ይተካሉ ብሎ የሚጠብቅ ግን ያለ አይመስልም። 

ነጋሶ የዋህ ናቸው። የቅርብ የትግል ጓዳቸው አንዷለም አራጌ ታስሮ በጡጫና በእርግጫ ሲደበደብ እሳቸው፣ “በአንቀፅ 22 መሰረት..” የሚል አረፍተ ነገር ያለበት መግለጫ ሰጡ። ኢትዮጵያ ላይ ምን አንቀፅ አለ? ሌላው ቀርቶ አንቀፅ 39 እንኳ፣ ለህወሃት ስትራቴጂአዊ ፍላጎት ብቻ ተብሎ የገባ ነው። ዶክተር ነጋሶ አንቀፅ 22ን ከሚጠቅሱ፣ የብሉይ ኪዳን ህግን ቢጠቅሱ በተሻለ ነበር። ማለትም፣ “ለእርግጫ – እርግጫ! ለጡጫ – ጡጫ!” የሚለውን። ነጋሶ የወያኔን ህገመንግስት ያረቀቁት ከልባቸው ስለነበር፣ አሁንም ህጉ በስራ ላይ ያለ ይመስላቸዋል። ነጋሶ ይህን ያህል ዘመን ከህወሃት ጋር አብረው ሰርተው፣ የህወሃትን አንጎልና ልብ አለማወቃቸውን ሳስበው ግርም ይለኛል። የሆነው ሆኖ ነጋሶ ጊዳዳ ኢትዮጵያን ከመምራት አንፃር አማራጭ ናቸው ብዬ አላስብም።  ታሪክ ግን፣ “ሰላምተኛ እና ጥሩ ሰው ነበሩ” በሚል ያስታውሳቸው ይሆናል።

ታማኝ በየነ…?

ታማኝ ኮሜዲያን በነበረበት ጊዜ በጣም ያስቀን ነበር። ከመነሻውም ግን ቀልዶቹ ፖለቲካ የተርከፈከፈባቸው ነበሩ። በተፈጥሮው በነፃነት የመናገር ተሰጥኦ ስላለው በዘመነ ደርግም ቢሆን፣ ከሌሎች ይልቅ ልቆ ደፍሮ ፖለቲካውን ይነካካ ነበር። ፖለቲካ በቀልድ ሲቀርብ አጥንት ይሰብራል። እንደ ታማኝ ፖለቲካዊ ኩመካ ቢሆን የወያኔ አጥንቶች ከመሰባበር አልፈው ዱቄት መሆን ነበረባቸው። ታማኝ ኩመካውን በመተው ወደ ፖለቲካው ከገባ ወዲህ ብዙ ፈተናዎች ገጥመውታል። አንዳንድ ወዳጆቹ ጠጋ ብለው፣

“ታማኝ! ፖለቲካውን ትተህ ወደ ሙያህ ብትመለስ ይሻልሃል። የሚያምርብህ ኩምክናው ነው” ብለውታል። አንድ ዘመዱ ደግሞ፣ “…ስትናገር አዝማሪ ነኝ ትላለህ። እኛ በዘራችን አዝማሪነት የለብንም። ለምን ስማችንን ታጠፋለህ?” ሲል ጠይቆታል። ቀልድ ሊሆን ይችላል። “ፕሮፌሰርና ዶክተር መውቀስ ታበዛለህ” እያሉ የሚተቹት የመኖራቸውን ያህል፣ “ፕሮፌሰርና ዶክተር ከሚባሉት አንተ ትሻላለህ።” እስከማለት የሚሄዱም አሉ። ደግነቱ ታማኝ በትችቱም ሆነ በሙገሳው የሚሞቀውም ሆነ የሚበርደው አይነት አይመስልም። ባለ አዞ ቆዳ ነው። እንደልቡ ይናገራል። ጠላቶቹም ወዳጆቹም ጓጉተው ያዳምጡታል። “የኔ እውነቶች” የሚለው አባባል አለው። በርግጥ አስቦ ከሚናገረው ይልቅ፣ በስሜት ከልቡ የሚያፈልቀው ይበልጥ ሳቢ ነው። 

የታማኝ ፈተና የወያኔ ውግዘትና የጥራዝ ነጠቆች ትችት ብቻ አይደለም። ቱባ የሚባሉ ሰዎችን በፖለቲካው ለማነሳሳት በሚያደርገው ጥረት ብዙ ፈተና ይገጥመዋል። ታማኝ ቀረብ እያለ ወደ ስብሰባ ወይም ወደ ተቃውሞ ሰልፍ እንዲወጡ ሲጠይቃቸው እንዲህ የሚል ምላሽ የሚሰጡት አሉ፣

“አዲሳባ ላይ ቤት መስራት ጀምሬያለሁ። በቪዲዮ የምታይ ከሆነ አስቸጋሪ ነው። ሊተናኮሉኝ ይችላሉ። በአሳብ ግን አብሬያችሁ ነኝ። ለማንኛውም ሞት ለወያኔ!”ሌሎች ደግሞ፣“ምን መሰለህ ታማኝ!? በዚህ ገፈርሳ አካባቢ መሬት ወስጃለሁ። ለዶሮ እርባታ ነው ያሰብኳት። አጥሯን አጥሬ እስክጨርስ ገለል ማለት ይሻላል። የምትሰሩትን ግን እደግፋለሁ። በርቱ! ኢትዮጵያ ለዘላለም ትኑር!!”

በርግማን ወያኔ የሞሞት ቢሆን ኖሮ ቀብሩ ገና ድሮ በተፈፀመ። በምርቃት ኢትዮጵያ ለዘልአለም መኖር ብትችልም ይህ ሁሉ ድካም ባላስፈለገ። መቼም እንዲህ ካሉ ፎጋሪዎች ጋር ተባብሮ ወያኔን ማስወገድ ህልም ነው። ታማኝ እንዲህ ባሉ ሰዎች ተከቦ፣ መንፈሱ ባለመርገቡ አደንቀዋለሁ፣ አዝንለታለሁም።

በርግጥ ታማኝ ‘ፖለቲከኛ ነኝ’ ብሎ አያውቅም። ርግማን ሆኖብን እንጂ ታማኝ ጊዜውን በፖለቲካ ጉዳይ ማባከን አልነበረበትም። ይቺ “የተረገመች” አገር ተሳክቶላት የሰው ልጅ እንደ ሰው የሚከበርባት አገር ለመሆን ከበቃች ግን፣ መጪው ትውልድ ታማኝን ወደ ነፃነት በሚያመራው መንገድ ላይ እንደ መንገድ ጠራጊ ያስታውሰው ይሆናል…  

ዳውድ እና ዱጋሳ…?

የዳውድ ኢብሳና የዱጋሳ በከኮን ኦነግ በሩቅ አጣምሮም ሆነ ለያይቶ ማየት ይቻል ይሆናል። ልዩነታቸውን አቻችለው የቀድሞውን ጠንካራ ኦነግ ወደ ነበረበት ለመመለስ እየሰሩ መሆኑ ይሰማል። የሽማግሎዎችና የወጣት ኦሮሞዎች ግፊት አለበት። “የአንድነት ሃይሎች” ዳውድ ኢብሳን አክራሪ ይሉታል። ለረጅም ጊዜ የኦነግ ሰራዊት ኮማንደር የነበረውን ዱጋሳ በከኮን ቢያውቁት ኖሮ ግን ዳውድን ያመሰግኑት ነበር። ዞሮ ዞሮ ይህ ነባሩ የኦነግ ሃይል እንደገና ተሰብስቦ፣ አንድ ሃይል መፍጠር ከቻለ በቀጣይዋ ኢትዮጵያ ላይ ተፅእኖ የማሳደር አቅሙ ቀላል አይሆንም። ባለፉት 20 አመታት ከቋንቋ እና ኦሮሚያን ክልል ከመመስረት አንፃር የተሰሩ በጎ ስራዎች በኦነግ ግፊት የተፈፀሙ ናቸው። በመሆኑም የኦሮሞ ህዝብ ስነልቦና ከኦነግ ጋር በጥብቅ የተቆራኘ ነው። ከመለስ ስልጣን መልቀቅ ጋር ተያይዞ የኦሮሞ ህዝብ በኦነግ ዙሪያ ሊሰለፍ መቻሉን ማስቀረት የሚቻል አይመስልም። እናም ዳውድና ዱጋሳን በአእምሮ ውስጥ መያዙ የግድ ይላል።

ሃይለማርያም ደሳለኝ….?
ሌላው አማራጭ ራሱ ወያኔ ነው። ኢትዮጵያ የተባለችው አገር በመለስ ዜናዊ እጅ ላይ ያለች አገር እንደመሆኗ ወያኔ፣ “ጥፋ ከዚህ” የሚባልና በቀላሉ የሚገፈተር ሃይል አይደለም። ስልጣን፣ ጠመንጃ፣ ገንዘብና ተንኮል የታጠቀ አደገኛ ሃይል ነው። መለስ እስከ 2015 የአባይ ግድብን በማጠናቀቅ፣ የአዲስአበባን የከተማ ባቡር በማስመረቅ፣ የኑሮ ውድነቱን መቀነስና ኢኮኖሚውን ማረጋጋት ከቻልን እስከ 2030 ስልጣን በእጃችን ይሆናል” እያለ አባላቱን እየሰበከ ይገኛል። በግልባጩ ህወሃት ውስጥ ውስጡን ያልተረጋጋና በቋፍ ላይ ያለ ቡድን መሆኑን ማመን አይፈልግም። የኢኮኖሚ እድገት ቢኖር እንኳ፣ የመብትና የነፃነትን መገፈፍን ሊተካ አይችልም። የሰው ልጅ ለክብሩ እንጂ ለሆዱ አይኖርም። መለስ የመብትና ዴሞክራሲ ጥያቄውን ዘግቶ ሃይለማርያምን በሞግዚትነት ለማንገስ ተዘጋጅቶአል። “ይህን ከማድረግ ሊያስቆመን የሚችል ሃይል የለም” ብሎም ያምናል። በርትተው ሊቃወሙ የሚችሉትን ግለሰቦች ሁሉ በካሮትና ዱላ ስልት ለመቆጣጠር ሙከራውን ቀጥሎአል። እንግዲህ የመለስ የመጀመሪያ ምርጫ ሃይለማርያም ሊሆን ቢችልም፣ ሃይሌ በእግሩ መቆም አቅቶት እንዳይንገዳገድ እነ ደብረፅዮንና ቴዎድሮስ አድሃኖም ታኮ ሆነው ያገለግሉታል። እስከ 2030? ምን ችግር አለው? ህልም ማለም አይከለከልም…

ያልታወቁ ወጣቶች….?

የመለስ ዜናዊን ስልጣን ሊረከቡ የሚችሉ ወጣቶች ወደፊት እየመጡ ይሆን? በቅንጅት የብርቱካን አብዮት ወቅት፣ ትንታግ የነበሩ ወጣቶች አበባማው አብዮቱ ከከሸፈ በሁዋላ አብዛኞቹ ተሰደዋል። የኦነግ ወጣት አባላትም እንዲሁ መሪዎቻቸውን ተከትለው ኮብልለዋል። ህዝብ ግን በርግጥ ተስፋ አይቆርጥም። እንደገና አምጦ ታጋዮችን ይወልዳል። ማን ያውቃል? ገና ያላወቅናቸው የአገር ተስፋዎች ይኖሩ ይሆናል። ምናልባት በኢህአዴግ መዋቅር ውስጥ ያደፈጡ ሊሆኑ ይችላሉ። ምናልባት ደግሞ በሰራዊቱ ውስጥ ያሉ መስመራዊ መኮንኖች! ምናልባት በአንዲት ጠባብ ክፍል ውስጥ ሶስት ሆነው የሚመካከሩ ሻለቆችና ሻምበሎች ይኖሩ ይሆን? እነዚህ ያልታወቁ ወጣቶች ከቶ እነማናቸው? ምናልባት ከትግራይ ይነሱ ይሆን? 

በመጨረሻ….?

በአገር ውስጥ የሚንቀሳቀሱ ሰላማዊ ፖለቲከኞች ምንም ማድረግ እንደማይችሉ በተደጋጋሚ የታየ ቢሆንም፣ ዞሮ ዞሮ ትግሉ መካሄድ ያለበት ከውስጥ መሆኑ ይታመናል። ርግጥ ነው፣ ልክ እኔ እንደማደርገው እንዲህ ደጅ ሆኖ መለፍለፍ ቀላል ነው። በቀለ ገርባ፣ እስክንድርና አንዷለም ጫማ ውስጥ መግባት ግን እጅግ ከባድ ሊሆን ይችላል። እየወደቁ ወደፊት ከመግፋት በቀር ግን ምርጫ የለም። ያም ሆኖ የእርቅ መንፈስ አስፈላጊነት መቼም ቢሆን ጊዜው አያልፍበትም። ከ50 አመታት በሁዋላ አሁን ስለፖለቲካ የምናወጋው አንዳችንም በህይወት አንኖርም። ተጠራርተንና ተጠራርገን እንወገዳለን። ምን ይሆን ለቀጣዩ ትውልድ ትተንለት የምናልፈው? ቂምና ጥላቻ? የማያባራ ጦርነት? ቅጥፈትና ሌብነት? ሃሜትና ቡጨቃ? ከቶ ምን ይሆን? በመጨረሻ ከተጠቀሱትና ካልተጠቀሱት መካከል “በቀጣይ ኢትዮጵያን የሚመራት ማነው?” የሚለው ጥያቄ በርግጥ አሁንም አልተመለሰም። ሆኖም “የነገው ቀን” በፍጥነት ወደ እኛ እየገሰገሰ ስለሆነ፣ መለስን ማን እንደሚተካ በቅርቡ እናውቀው ይሆናል…        

 
የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

ወያኔ ተጨናንቆአል? 

ርግጥ ነው ሰሞኑን ወያኔ በጣም ተጨናንቆአል። ለአመፅ እርሾ ሊሆኑ በሚችሉ ቁጣዎች ተከበዋል። የሶማሊያ ተልእኮ እየከሸፈ ነው። አልሸባብ እያሸመቀ ደጋግሞ አደጋ መጣሉን በመቀጠሉ፣ ከዚህ በላይ ሶማሊያ መቆየት እንደማይችሉ ተረድተው ጓዛቸውን መሸከፍ ይዘዋል።  ከኤርትራ ጋር የጀመሩት የጦርነት ድራማ፣ ላይ ላዩን ለፕሮፓጋንዳ ፍጆታ እንደሚያውሉት አለመሆኑ ተባኖበታል። የውስጥ ቀውሱ ተባብሶአል። የመምህራን አመፅ ወዴት እንደሚያመራ አልታወቀም። ቢታፈንም መልኩን ቀይሮ መከሰቱ የማይቀር ነው። ወያኔ ሙስሊሙን ለመከፋፈል ያደረገው ሙከራ ባለመሳካቱ፣ የኢትዮጵያ ህዝብ ግማሽ አካል የሆነው ሙስሊሙ የህብረተሰብ ክፍል ከወያኔ ጋር ተፋጦአል። ወያኔ መውጪያው ቀዳዳ ጠፍቶታል። የኦርቶዶክስ ቤተክርስትያንን ነባር ቅርሶች የማውደሙ ሴራ አማኙን ህዝብ ያሸማቀቀና ያስደነገጠ ሆኖአል። ገና አልተቋጨም። ከደቡብ ክልል የተፈናቀሉት አማሮች ጉዳይ፣ ሊታፈን ባለመቻሉ ፈንድቶ ወጥቶአል። የኑሮ ውድነቱና የዋጋ ግሽበቱንም ሊቆጣጠሩት አልቻሉም። ሙስናው ጣራ ነክቶአል። ስርቆቱ፣ “ተከተል አለቃህን” የሚል ስያሜ አጊኝቷል። የህወሃት ወገኖች የቅንጦት ህይወት ይሉኝታ አጥቶአል። እና በዙሪያቸው ያለውን የተቆጣ የህዝብ አይን ለማፈን መጨነቃቸውን ማስተዋል ይቻላል። አፈና ግን መፍትሄ ሊሆን አይችልም። ምርጫው አንድ ብቻ ነው። ከራስ ጋር እና ከእውነታው ጋር መታረቅ!    
የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

እኛና የኛ ከብቶች 
ሰሞኑን የሚገርም ዜና ሰምቼ ነበር። ይህም በኢትዮጵያ ውስጥ የከብቶችን ከብታዊ መብት አያያዝ መብት ለማስከበር ህግ እንደሚረቅ የኢትዮጵያ መንግስት ባለስልጣናት በይፋ ማሳወቃቸው ነው። ይህን ህግ ለማርቀቅ የተገደዱትም በአንደኛው አለም የሚኖሩ ዜጎች፣ “ከብታዊ አያያዛቸው ጥሩ ያልሆነ ከብቶችን ስጋ አንመገብም” ማለት በመጀመራቸው፣ የኢትዮጵያን የስጋ ኤክስፖርት ገበያ እንዳይጎዳ’ ነው ተብሏል። 
ለመሆኑ በዚህች አለም ላይ ጥሩ ከብታዊ ህይወት አሳልፎ የሚሞተው የኛ ከብት ነው ወይስ የምእራቡ አለም ከብት?  
እኔ በግሌ የአበሾችንም ሆነ የአውሮፓውያንን ከብቶች ህይወት በቅርብ የማየት እድል ገጥሞኛል። የወተት እና የቅቤ አገር ከተባለችው ሆላንድ ገጠር ውስጥ ነዋሪ ነኝ። በአይኔ በብረቱ እንዳየሁት ከሆነ የአውሮፓ ከብቶችን “ከብት” ከማለት “ዛፍ” ማለት ይቀላል። ምክንያቱም እዚያው በቆሙበት ይበላሉ። እዚያው በቆሙበት ይፀዳዳሉ። እዚያው በቆሙበት አርግዘው፣ ወልደው ይታለባሉ። የሚወልዱት አምጠው ሳይሆን በቢላ ተቀደው ነው። ጥጆቻቸው ወንድ ከሆኑ፣ “የጥጃ ስጋ” እየተባሉ ይታረዳሉ። ወደዱም ጠሉ ጡታቸው በማሽን ሃይል ምጥጥ ተደርጎ ይታለባል። በጥቅሉ የአውሮፓ ከብቶች ከብትነታቸውን ተነጥቀው ዛፍ ሆነዋል። የከብቶች መብት መጠበቅ ካለበት፣ የአበሻ ከብት መብት ሳይሆን፣ የምእራቡ አለም ከብቶች መብት ጉዳይ ቢታሰብበት ይመረጣል። 
እንነጋገር ከተባለ በዚህች አለም ላይ እንደ አበሻ ከብት ተንቀባሮ የሚኖር ከብት አለ እንዴ?  
የኛ ከብቶች ማለዳ ተነስተው በርግጥ ይታለባሉ። ጥጃዋ ካልጠባች ግን ወተት ስለማይሰጡ፣ ሰው እና ጥጃ ወተቱን እኩል ነው የሚካፈሉት። ከዚያም ለግጦሽ እና ውሃ ለመጠጣት ይሰማራሉ። እየተዘፈነላቸው፣ ዋሽንት እየተነፋላቸው፣ ጆሮአቸው ላይ በተበሳ ቁጥር ሳይሆን፣ በስማቸው እየተጠሩ ህይወትን ይገፉዋታል። ከበሉ ከጠጡ በሁዋላ ደግሞ ሁዳዱ ላይ እየዘለሉ ይጫወታሉ። ወይፈኑ፣ ከአብሮ አደጉ ጊደር ጋር በጠራ ፀሃይ ይዝናናል። ሲጠግቡ ወይፈን ከወይፈን ጋር የሞት ሽረት የቀንድ ውጊያ ያካሂዳሉ። በርግጥ በእርሻ ጊዜ በሬው ድካም አለበት። ዘፈን ግን በጆሮው ይንቆረቆርለታል። ከገበሬም ጋር አብረው ነው የሚደክሙት። ሲመሽ እያወጉ ወደ ጎጆአቸው ያመራሉ። የገበሬ ልጆችና፣ የበሬ ጥጆች እየተሳሳሙ አብረው አንድ ክፍል ውስጥ ያድራሉ። እበታቸውን ሲጥሉ፣ ቁና የያዙ ህፃናት እበቱ መሬት ዱብ ከማለቱ በፊት ይቀበሏቸዋል። 
ለመሆኑ እንደ አበሻ ከብት፣ እውነተኛውን የከብት ህይወት የሚኖር ከብት በአለም ላይ አለ?  
የአበሻ ጥጃ ታርዶ አያውቅም። እንደ ሰው ልጅ አድጎ፣ ለወግ ማእረግ በቅቶ፣ አርሶ፣ ወልዶ በመጨረሻ “ሰው ከሞት፣ ከብት ከቢላ” አያመልጥምና ይታረዳል። የኛ ከብቶች ከብታዊ መብት የተደፈረው የት እና መቼ ነው? ኢትዮጵያ ውስጥ ከብቶች በዱላ ይደበደባሉ እንዴ? ሰምቼ አላውቅም። እርሻ ላይ በሬ ሲለግም በጅራፍ ሾጥ ይደረጋል። ጅራፍ የበሬ ቆዳን አይጎዳውም። ጥጃና ላም ሲደበደብ ግን አይቼም ሰምቼም አላውቅም። አልፎ አልፎ አንዳንድ ባለጌ ህፃናት፣ በድንጋይ ቀንዳቸውን ይመቷቸዋል። በተረፈ ግን ጥጃ ሲሳም፣ ላምና በሬ ሲዘፈንላቸው ነው የማውቀው። እና የመለስ ዜናዊ መንግስት ከምን ተነስቶ ነው የከብቶችን መብት አያያዝ ለማሻሻል እንዲህ ታጥቆ የተነሳው?   ይልቁን የከብቶቹን አቆይተን፣  እስርቤት ውስጥ ስለሚደበደቡ ሰዎች መነጋገር አይሻልም?

     

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

እኛና የኛ ከብቶች 
ሰሞኑን የሚገርም ዜና ሰምቼ ነበር። ይህም በኢትዮጵያ ውስጥ የከብቶችን ከብታዊ መብት አያያዝ መብት ለማስከበር ህግ እንደሚረቅ የኢትዮጵያ መንግስት ባለስልጣናት በይፋ ማሳወቃቸው ነው። ይህን ህግ ለማርቀቅ የተገደዱትም በአንደኛው አለም የሚኖሩ ዜጎች፣ “ከብታዊ አያያዛቸው ጥሩ ያልሆነ ከብቶችን ስጋ አንመገብም” ማለት በመጀመራቸው፣ የኢትዮጵያን የስጋ ኤክስፖርት ገበያ እንዳይጎዳ’ ነው ተብሏል። 
ለመሆኑ በዚህች አለም ላይ ጥሩ ከብታዊ ህይወት አሳልፎ የሚሞተው የኛ ከብት ነው ወይስ የምእራቡ አለም ከብት?  
እኔ በግሌ የአበሾችንም ሆነ የአውሮፓውያንን ከብቶች ህይወት በቅርብ የማየት እድል ገጥሞኛል። የወተት እና የቅቤ አገር ከተባለችው ሆላንድ ገጠር ውስጥ ነዋሪ ነኝ። በአይኔ በብረቱ እንዳየሁት ከሆነ የአውሮፓ ከብቶችን “ከብት” ከማለት “ዛፍ” ማለት ይቀላል። ምክንያቱም እዚያው በቆሙበት ይበላሉ። እዚያው በቆሙበት ይፀዳዳሉ። እዚያው በቆሙበት አርግዘው፣ ወልደው ይታለባሉ። የሚወልዱት አምጠው ሳይሆን በቢላ ተቀደው ነው። ጥጆቻቸው ወንድ ከሆኑ፣ “የጥጃ ስጋ” እየተባሉ ይታረዳሉ። ወደዱም ጠሉ ጡታቸው በማሽን ሃይል ምጥጥ ተደርጎ ይታለባል። በጥቅሉ የአውሮፓ ከብቶች ከብትነታቸውን ተነጥቀው ዛፍ ሆነዋል። የከብቶች መብት መጠበቅ ካለበት፣ የአበሻ ከብት መብት ሳይሆን፣ የምእራቡ አለም ከብቶች መብት ጉዳይ ቢታሰብበት ይመረጣል። 
እንነጋገር ከተባለ በዚህች አለም ላይ እንደ አበሻ ከብት ተንቀባሮ የሚኖር ከብት አለ እንዴ?  
የኛ ከብቶች ማለዳ ተነስተው በርግጥ ይታለባሉ። ጥጃዋ ካልጠባች ግን ወተት ስለማይሰጡ፣ ሰው እና ጥጃ ወተቱን እኩል ነው የሚካፈሉት። ከዚያም ለግጦሽ እና ውሃ ለመጠጣት ይሰማራሉ። እየተዘፈነላቸው፣ ዋሽንት እየተነፋላቸው፣ ጆሮአቸው ላይ በተበሳ ቁጥር ሳይሆን፣ በስማቸው እየተጠሩ ህይወትን ይገፉዋታል። ከበሉ ከጠጡ በሁዋላ ደግሞ ሁዳዱ ላይ እየዘለሉ ይጫወታሉ። ወይፈኑ፣ ከአብሮ አደጉ ጊደር ጋር በጠራ ፀሃይ ይዝናናል። ሲጠግቡ ወይፈን ከወይፈን ጋር የሞት ሽረት የቀንድ ውጊያ ያካሂዳሉ። በርግጥ በእርሻ ጊዜ በሬው ድካም አለበት። ዘፈን ግን በጆሮው ይንቆረቆርለታል። ከገበሬም ጋር አብረው ነው የሚደክሙት። ሲመሽ እያወጉ ወደ ጎጆአቸው ያመራሉ። የገበሬ ልጆችና፣ የበሬ ጥጆች እየተሳሳሙ አብረው አንድ ክፍል ውስጥ ያድራሉ። እበታቸውን ሲጥሉ፣ ቁና የያዙ ህፃናት እበቱ መሬት ዱብ ከማለቱ በፊት ይቀበሏቸዋል። 
ለመሆኑ እንደ አበሻ ከብት፣ እውነተኛውን የከብት ህይወት የሚኖር ከብት በአለም ላይ አለ?  
የአበሻ ጥጃ ታርዶ አያውቅም። እንደ ሰው ልጅ አድጎ፣ ለወግ ማእረግ በቅቶ፣ አርሶ፣ ወልዶ በመጨረሻ “ሰው ከሞት፣ ከብት ከቢላ” አያመልጥምና ይታረዳል። የኛ ከብቶች ከብታዊ መብት የተደፈረው የት እና መቼ ነው? ኢትዮጵያ ውስጥ ከብቶች በዱላ ይደበደባሉ እንዴ? ሰምቼ አላውቅም። እርሻ ላይ በሬ ሲለግም በጅራፍ ሾጥ ይደረጋል። ጅራፍ የበሬ ቆዳን አይጎዳውም። ጥጃና ላም ሲደበደብ ግን አይቼም ሰምቼም አላውቅም። አልፎ አልፎ አንዳንድ ባለጌ ህፃናት፣ በድንጋይ ቀንዳቸውን ይመቷቸዋል። በተረፈ ግን ጥጃ ሲሳም፣ ላምና በሬ ሲዘፈንላቸው ነው የማውቀው። እና የመለስ ዜናዊ መንግስት ከምን ተነስቶ ነው የከብቶችን መብት አያያዝ ለማሻሻል እንዲህ ታጥቆ የተነሳው?   ይልቁን የከብቶቹን አቆይተን፣  እስርቤት ውስጥ ስለሚደበደቡ ሰዎች መነጋገር አይሻልም?

     

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

ስዬ አብርሃ (ቃለመጠይቅ) – EMF 
ጥያቄ – ፌዴራል ፖሊስን በሚመለከት ለቀረበው ጥያቄ መልስ –

አቶ ስዬ አብርሃ – የሲቪል ፖሊስ እና የፌዴራል ፖሊስ የተለያዩ ናቸው። አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ፌዴራል ፖሊስ ፓራ ሚሊተሪ ነው። ተቃውሞን በሃይል ለመደምሰስ የተቋቋመ ነው።

ጥያቄ -የአረብ አገሮችን አብዮት በተመለከተ –

አቶ ስዬ አብርሃ- በአረብ አገር ህዝቡ ፍርሃትን አሸንፏል። – የኢትዮጵያ ህዝብ ብዙ መከራ አይቷል። የኛ ትውልድ በቀይ ሽብር ተመቷል። እኛ አባቶች ሆነናል። በ1997/2005 የተነሳው እንቅስቃሴ ህዝቡ እንደገና ህዝቡ ፍርሃትን ሰብሮ ወጥቶ ነበር። በወቅቱ ያየውን ግድያ ሲመለከትና ነገሩ ወደ ቀይ ሽብር ማህጸን ሲገባ ወላጆች ፡ተዉ ይሄ ነገር አያዋጣም” ማለት ጀምሯል። ይህ ግን ጊዜያዊ ነው። የታመቀ ቁጣ፤ በቃ ብሎ ሲነሳ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው መልክ ይቀየራል።

ጥያቄ – ስለፓርቲዎች ብዛት ስለተነሳው ጥያቄ –

አቶ ስዬ አብርሃ – ኢህአዴግ እሱ የሚፈልጋቸው ፓርቲዎች አሉ። እንዲቆዩ የሚፈልጋቸውን የፖለቲካ ድርጅቶች እያባበለ ይዟቸው ይቆያል። ወቅቱ ሲደርስ ይጠቀምባቸዋል። ለምሳሌ አሁን ለዚህ አመት የወረዳ ምርጫ 12 ሚሊዮን ተፈቀደ። ኢህ አዴግ 9 ሚሊዮን ወሰደ። አንድ ሚልዮን ለኢህ አዴግ አጋር ድርጅቶች ተሰጠ። ለአንድነት ፓርቲ 3 ሺህ 500 ነው የተሰጠው። እንዲህ አይነት ጨዋታ ነው ያለው። ስለዚህ ኢህአዴግ የሚፈለፍላቸው የፖለቲካ ድርጅቶችን ጨምረን ከቆጠርን ስልሳ እና ሰባ ቢደርሱ ሊገርመን አይገባም።

ጥያቄ- አሁን ያሉትን ወታደሮች ቅረቧቸው ብለዋል። የቀድሞ የኢትዮጵያ ሰራዊትን በተመለከተ ምን ይላሉ?

አቶ ስዬ አብርሃ — የቀድሞ ወታደሮች ያንን አስከፊው ዪሰፓ ስር አት ምርኩዝ እንዲሆን በመከላከያ ስር ወይም ተገደው ወይም ተቀጥረው፤ በገዛ ወገናቸው ላይ ጦርነት የከፈቱ፤ የሰሩ ናቸው። ጠላት ናቸው ወይ? ከተባለ፤ አይደሉም። ኢትዮጵያዊያን ናቸው። ጥፋት ተፈጽሟል። ወታደር በጦር ውጊያ ይገላል፣ ይገደላል፤ ይማረካል። ወደ ራሱ ግንባር መሄድ ከፈለገም በአስር ሺዎች ተማርከው፤ በአስር ሺዎች የሚለቀቁበት ጊዜ ነበር። በመጨረሻም ደርግን አንዋጋም ያሉት እነዚሁ ወታደሮች ናቸው።

ጥያቄ- ኢህ አዴግ የሚለውን ስያሜ እንዴት ያዩታል?

አቶ ስዬ አብርሃ -አንድ ሰው ስሙ ገብረ እግዚአብሄር ከሆነ ገብረ እግዚአብሄር ነው የምንለው። ኢህአዴግ የኢትዮጵያን ጥቅም ያስጠብቃል ወይ? ካልን አያስጠብቅም ነው መልሱ።

ጥያቄ- ህወሃት በኢህ አዴግ ላይ የበላይነት አለው ለሚለው ጥያቄ –

አቶ ስዬ አብርሃ – ኦህዴድ ወይም ብአዴን የሚለው ነገር ምርጫ ለመስረቅ ካልሆነ በቀር፤ የሚያስፈልጉ ድርጅቶች አይደሉም። በአጠቃላይ ህወሃት የመስራች ወይም የአባላቱ ፓርቲ አይደለም። እባካችሁ የትግራይም አትበሉ። የቤተሰብ ፓርቲ እየሆነ ነው። ከዚያም እየቀጠነ የመለስ እና የሚስቱ የአዜብ ፓርቲ እየሆነ ነው ያለው።

ጥያቄ-ከህወሃት መስራቾች መካከል አንዱ የጎንደር ልጅ ነው ምንም ብላችሁ አታውቁም። እርስዎ ምን ይላሉ?

አቶ ስዬ አብርሃ – ማነው መስራች? የሚለው በራሱ አከራካሪ ነው። ለምሳሌ አስገደ ገብረስላሴ መስራች አይደለም የሚሉ አሉ። ነገር ግን መጀመሪያ በርሃ ላይ ከወጡት ሰዎች አንዱ ነበር። ከዚያ ውጪ ጎንደሬ ስለሆነ ከመስርቾች አንዱ ነው ወይም አይደለም የተባለበትን ታሪክ አላውቅም። እኔ የማውቀውን ልናገር። እኔ መጀመሪያ የማውቀው ወንድወሰን ከበደን ነው። የሰላሌ ኦሮሞ፤ የሸዋ ተወላጅ ነው። በስልሳዎቹ ህወሃትን ተቀላቅሎ፤ ትግሪኛ ለምዶ የማዕከላዊ ፓርቲው አባል ሆኖ አዲስ አበባ እስከምንገባ ድረስ አብሮን ሰርቶ ነበር። በኋላ ግን ያለ ፍላጎቱ ይመስለኛል ወደ ብአዴን ገብቶ እንዲሰራ ተደርጓል። አሁንም በህይወት አለ።

ጥያቄ – የኢህአፓው ደብተራውን በተመለከተ ምን የሚያውቁት ነገር አለ? ህወሃት ገድሎታል? በህይወት አለ? ማወቅ እንፈልጋለን –

አቶ ስዬ አብርሃ -ይሄ በህወሃት እና በ ኢህ አፓ መካከል የተደረገው ጦርነት መደረግ ያልነበረበት ጦርነት ነው። ይሄ የታሪካችን አንዱ መጥፎ ገጽታ ነው። እኔ እና አቶ ግርማዬ አንድ ቦታ ላይ በተለያየ ግንባር ሆነን ተታኩሰናል። ብዘት ላይ ነበር ውጊያው የተካሄደው። መጥፎ ውጊያ ነበር። በህወሃት በኩል የነበረውን ጦርነት የመራሁት እኔ ነኝ። አቶ ግርማዬ ግዛው ደግሞ በኢህ አፓ ወገን ሆነው ወግተውናል። አሁን ደግሞ አብረን አንድ መድረክ ላይ ለአንድ ፓርቲ አብረን እየሰራን ነው።

እኔ የማውቀው ነገር ቢኖር እናገር ነበር። ከዚያ በላይ እኮ ብዙ ሰዎች ሞተውብናል። ይሄ ለምንድነው ቁርሾ የሚሆንብን? እኔም የወደቁ በግፍ የተገደሉ ጓደኞች አሉን። እነዚህን ሰዎች ብናነሳ ገመድ መጓተት ነው የሚሆነው። ለማንም አይጠቅምም። ወደፊት እንደገና ይሄንን ቁርሾ እያነሳን እየተጨቃጨቅን መኖር የለብንም።

እኛ የናንተን ሬሳ ተሻግረናል፤ እናንተም የኛን ሬሳ ተሻግራችሁ አልፋችኋል። እናንተን በመግደል ጀብዱ አድርገናል። እናንተም እኛን ገድላችሁ ደስ ብሏችሁ ነበር። ነገር ግን ስህተት ነበር። የኛ ትውልድ ጥፋት ሰርቷል። ይካስ። ለአንድ ሰው አይደለም፤ ለሁሉም ኢትዮጵያዊ ነው የምናገረው። የኛ ትውልድ እርስ በርሱ ተላልቋል። አሁንም ቢሆን ሰዎች እየሞቱ ነው። የአንዷለምን ቅስም መስበር ሲያቅታቸው ጭንቅላቱን ለመስበር እየሞከሩ ናቸው። በዚህ የአርባ አመት ውስጥ ብዙ ስህተት ተሰርቷል።

ጥያቄ- ተስፋዬ ገብረአብ ስለ እርስዎ መጥፎ ነገር ይጽፋል። ምን ይላሉ?

አቶ ስዬ አብርሃ – ይሄንን ሰውዬ እኔ አላውቀውም፤ እሱ ግን ያውቀኛል። ስለኔ ይጽፋል። የላከው ይኖር ይሆናል። ሻዕቢያም እኮ ያብጠለጥለኛል። ሻዕቢያ የኢትዮጵያን ድንበር ተሻግሮ ሲመጣ፤ የለም ይሄ አይሆንም ብዬ ስለተዋጋሁ ይጠሉኛል። በፖለቲካ አለም ስትኖር ሁሉም ሰው ይወደኛል ማለት አይቻልም። ለምንድነው ይሄን የሚያደርገው አላውቀውም።

ጥያቄ- ትጥቅ ትግልን አስመልክቶ –

አቶ ስዬ አብርሃ – አሁን ባለው አለም አቀፍ አካሄድ ትጥቅ ትግል ማድረግ ያስከብራል ወይስ ተቀባይነት ያሳጣል። ለትግሉ የትኛው ነው ግርማ ሞገስ የሚሰጠው? ለመሞት ዝግጁ ከሆኑ አዲስ አበባ ሆነው ህዝብ እየታዘበ፤ ሰላማዊ ትግል ማድረግ ማድረግ ይቻላል። በአሁኑስ ወቅት፤ ማነው መንግስትን ለመጣል የሚያስችል መሳሪያ የሚሰጥህ? አለማዊ ግንኙነት ተቀይሯል። እናንተስ ደርግን ያሸነፋችሁት እንደዚያ አይደለም ወይ ልትሉ ትችላላችሁ? የዚያን ጊዜውና የአሁኑ የሰማይና የመሬት ያህል ልዩነት አለው። (ሰፊ ትንታኔ ተደርጓል)

ከዚያ በተረፈ የትጥቅ ትግል የሚያደርጉትን “እኔ ከናንተ ጋር የለሁበትም” እላለሁ እንጂ፤ ከመለስ ጋር ተባብሬ ይጥፉ አልልም። ሁላችንም ክንዳችንን አስተባብረን በሰላማዊ ትግል እንቀጥል እላለሁ።

ጥያቄ- የደርግን ሰራዊት አስመልክቶ– በደርግ ሰራዊት ላይ ያለዎትን አመለካከት አስተካክለው ቢገልጹልን።

አቶ ስዬ አብርሃ – እኔ ሰው እንዲያጨበጭብልኝ የማላምንበትን ነገር አልናገርም። የማላምንበትን ነገር ግን ሰው እንዲወድልኝ ብዬ አልናገርም። እኔ ሰው እንዲያምንልኝ እንጂ እንዲወደኝ አልጨነቅም። ለኔ ፖለቲካ እምነት ነው። በትግል ወደ ትግል ስገባም የማምንባቸው ነገሮች ስለነበሩ ነው። ሁሉም የሚጠላውን ጠልቼ፣ ሁሉም የሚወደውን ወድጄ አይደለም ህወሃትንም ሆነ አንድነት ፓርቲን የተቀላቀልኩት። በቅድሚያ ይሄ ግልጽ ይሁን።

ደርግ የኢሰፓን ፖለቲካ በሰራዊቱ ውስጥ ማስገባቱን እናውቃለን። (ሰፊ ማብራሪያ ከተሰጠ በኋላ) በጦር ሜዳም እያለን ለብዙ ጄነራሎች አክብርቶት ነበረኝ። አዲስ አበባ ከገባን በኋላ አንዳንዶቹን እያስጠራሁ አድናቆቴን ገልጬላቸዋለሁ። ጄ/ል ረጋሳ ጅማ አንዱ ናቸው። እኔ አዲስ አበባ ከገባን በኋላ በወቅቱ በሰራዊቱ ውስጥ የነበሩትን የተማሩ ሰዎች መልሰን እናስገባ ብዬ ተቃውሞ ደርሶብኝም ቢሆን ማድረግ ያለብኝን አድርጌያለሁ። በኢትዮጵያ እና በኤርትራ ጦርነትም ወቅት ከፍተኛ ተቃውሞ ደርሶብኝም ቢሆን የቀድሞ የኢትዮጵያ ጦር ሰራዊት አባላት መከላከያን እንዲቀላቀሉ አድርጌያለሁ።

ከዚያ በተረፈ የኔን ጓደኞች ገድለውም ቢሆን፤ ትልቅ ጀብዱ የፈጸሙትን፤ ገድለውም የሞቱትን ጨምር አከብራለሁ። ነገር ግን የደርግ ስርአት እና ሰራዊቱ የፈጸመውን በጠቅላላው ላደንቅ አልችልም፤ ተቃውሜው ነበር። አሁንም እቃወመዋለሁ።

ጥያቄ- የሃውዜንን እልቂት በተመለከተ… ሆን ተብሎ ህወሃት መረጃ ለደርግ ሰጥቶ ህዝቡን ያስፈጀበት ነው ይባላል። እስኪ እርስዎ እውነቱን ይንገሩን።

አቶ ስዬ አብርሃ – የሃውዜን ፍጅት የህወሃት ድራማ ነው ብለው የሚናገሩ ሰዎች አሉ። (በድንገት ስሜታዊ በመሆን፤ በቁጣ የተሰጠ መልስ ነበር)

እኛም እኮ ሰዎች ነን። ያንን ችግር ለመጋፈጥ በርሃ የገባነው እኮ ለሰዎች ህይወት ዋጋ ለመክፈል ነው። እንደዚያ አይነት የሃውዜን ፍጅት ላይ የተሳተፍን ቢሆን፤ ዛሬ እናንተ ፊት ቆሜ እንዴት በድፍረት እናገራለሁ። ሃውዜን የታወቀ የደራ ገበያ ነው። ሃውዜን ላይ የሞቱት የሁላችንም ወገኖች ናቸው። በቃ ሌላም ቦታ ደርግ ወገኖቻችንን እንደጨፈጨፈው ሃውዜንንም ደርግ ነው የጨፈጨፈው። ህወሃትን የምንወቅስበት ነገር አልቆብን ነው የሃውዜን እልቂት በህወሃት ላይ የምናላክከው።

አንድ ነገር እንድታውቁ እፈልጋለሁ። ብዙ ጥያቄዎች በህወሃት ስም ተጠይቄያለሁ። አሁን ከፊታችሁ ቆሜ የምናገረው ግን የህወሃት ተቃዋሚ ሆኜ፤ አንድነት ፓርቲን ወክዬ እንጂ፤ ህወሃትን ወክዬ አይደለም የምናገረው። ጭቅጭቃችን ስለወደፊቷ ኢትዮጵያ ነጻነት ይሁን። ስለወደፊቷ ኢትዮጵያ እንነጋገር።

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

ኢትዮጵያን ማን ይጠብቃት? ወታደር ወይስ መላእክት? 

  “…ኢትዮጵያ ጥንታዊ ብቻ ሳትሆን፣ በእግዚአብሄር እጅ የተሰራችና በአለም የመጀመሪያዋ አገር ናት። በእግዚአብሄር ጥበቃም ለዘልአለም እንደምትኖርና ዳግም ሃያል እንደምትሆን ማንም ጥርጥር አይግባው። ኢትዮጵያ አልፋ፣ ኢትዮጵያ ኦሜጋ ናት። በዚህ ዘልአለማዊ ጉዞ ውስጥ ደግሞ፣ አገሪቷን ከጥፋት የሚታደጓት መላእክት የመኖራቸውን ያክል፣ የእባቡን ድርሻ የሚወጡም ሞልተዋል…”

ይህ ከላይ ያለው አባባል የሰፈረው ኢትዮ ሚዲያ የተባለው ድረገፅ “ተስፋዬ ገብረ እባብ” በሚል ርእስ እኔን ባወገዘበት መጣጥፉ ነበር። መቸም አብርሃ አባቴን ጠምዶ ከያዘው አምስት አመታት አልፎታል። “አባቴን ልቀቀው” ብዬ በጓደኛው በጠበቃ ሼክስፒር ፈይሳ በኩል ብልክበትም ሊሰማ አልቻለም። አባታቸው ገብረአብ የሆኑትን እየፈለገ ያዛምደኛል። አሁን ደግሞ የትግል ስልቱን በመለወጥ፣ ገብረአብን – ገብረ እባብ አላት። የቃላት ሊቅ መኮኑ ነው። ከዚህ በፊትም ከማል ገልቹን “ከማል ገልቱ” ብሎ ፅፎ አንብቤያለሁ። “ተሳስቶ ነው” ልንል አንችልም። ራያ መሰረቱ ኦሮሞ እንደመሆኑ የኦሮምኛ ቃላት የሚቸግረው አይመስለኝም። ያለቀባቸው ፖለቲከኞች የቃላት ጥይት ይተኩሳሉ። ብርሃኑ ነጋን “ጨለማው መሸ” ብለውት ነበር። አንዳርጋቸው ፅጌን፣ “በትናቸው ፅጌ”። የኛ ዘመን ፖለቲካ! 

መለስ አገሪቱን ሸጦ እየጨረሰ አብርሃ በላይ ደግሞ… “አታስቡ ኢትዮጵያን የሚጠብቁ መላእክት አሉ” ይለናል። “ኢትዮጵያ በእግዚአብሄር እጅ የተሰራች” የሚለው ሙገሳም ለዚህ ዘመን አይሆንም። ጊዜውን ጨርሶ የተጣለ አባባል ነው። አገራት የሚሰሩት በሰዎች ነው። “ኢትዮጵያ በአለም የመጀመሪያዋ አገር” የሚለውም መሰረት የለውም። በየትኛው ጥናት ነው ይሄ የተረጋገጠው? ይሄ ሁሉ ማዘናጊያ ነው። ዜጎች አገራቸውን በወታደራዊ ሃይልና በፖለቲካ ማስጠበቅ አለባቸው። ኦርቶዶክስ ተዋህዶ በተባለው የአባቶቼ ሃይማኖት መሰረት እግዚአብሄር ድንበር የማይገድበው የሰው ልጆች ሁሉ ፈጣሪ ነው። የድንበር ጉዳይ የሰው ልጆች ጣጣ ነው። የአገር ጉዳይ ከአምላክ ጋር የሚገናኝ አይደለም። የሰው ልጆች ውሳኔ ነው ብዬ አምናለሁ። ይህን መሰል ቅስቀሳዎች ዜጎች ስለአገራቸው እንዳያስቡ፣ ሁሉን ለእግዚአብሄር ትተው ችላ እንዲሉ ያደርጋል። መለስ በእግዚአብሄር መኖር አያምንም። ሃገሪቱን እየሸጣት ነው። ዜጋ ዱላውንም ቁጣውንም መዞ “በቃህ” እስካላለ ድረስ፣ ኢትዮጵያን ከጥፋት የሚያድናት መልአክም ሆነ አምላክ የለም። የኢትዮጵያውያንን ጥንታዊ የአገር ፍቅር የአርበኛነት መንፈስ ለመስበር የቀረችው ብቸኛዋ እድል ሃይማኖት ሳትሆን አትቀርም!  

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

መለስ ዜናዊ! ከሞት እንዴት እንዳመለጠ? 
ትረካውን ጥቂት አሰማምሬው ይሆናል እንጂ ይህ የምገልፅላችሁ ታሪክ በትክክል የተፈፀመ ነው።  ታሪኩን ካጫወተኝ ሰው ጋር ስናወራ፣

“ልፃፈው?” ስል ጠየቅሁት።

ሳቀ! በጣም ሳቀ! እና ፈቀደልኝ።

“ፃፈው! ድክመታችንን ያሳያል…” አለ። 
* * * 

ባጭር ጊዜ ውስጥ የታቀደ ነበር። በረቀቀ ጥበብም ሁኔታዎች ተስተካክለዋል። የቀረ ነገር ቢኖር በእቅዱ መሰረት መለስ ዜናዊ ላይ አደጋውን የሚጥል ደፋር ሰው ማግኘት ብቻ ነበር። የማጥቃት እቅዱን ለመፈፀም የታሰበው በጦር መሳሪያ አልነበረም። በቡጢ ነበር። አንድ ሃይለኛ ቡጢ! በቃ!

ቦታው ብራስልስ ነው። የአውሮፓ ህብረት ስብሰባ ላይ መለስ እንደሚገኝ ተረጋግጦአል። መረጃው አስተማማኝ ነበር። ለማስተማመኑ ማረጋገጫው መለስ ዜናዊ የሚቀመጥባት መቀመጫ ጭምር መታወቋ ነበር። የሆነው ሆኖ መለስ ላይ አደጋውን የሚጥል ሰው ለማግኘት ጥቂት ሰአታት ወስዶአል። ደግነቱ ከእቅዱ አዘጋጆች አንዱ፣
“እኔ እፈፅመዋለሁ! ደህና ቡጢ አቀምሰዋለሁ፣ ወይም አሰንብተዋለሁ!” አለ።
የዚህን ሰው እውነተኛ ስም መግለፅ አልፈልግም። ለትረካው እንዲያመቸኝ ግን ሙላቱ ብዬዋለሁ። ባጭሩ ደግሞ “ሙሌ!” እንለዋለን። እና ይህን ተግባር ለመፈፀም ሙሌ ሃላፊነቱን ወሰደ።
እነሆ! ዝግጅቱ ተጠናቆአል። ሙሌ ወደ ስብሰባ አዳራሹ ጋዜጠኛ ሆኖ ይገባ ዘንድ የመግቢያ ወረቀት አጊኝቶአል። ካሜራ አንገቱ ላይ አንጠለጠለ። ግንባሩን ቋጠረ። ሙሌ ረጅም ሲሆን፣ እጁ ረጅምና እንደ ወይራ ጥምዝዝ ያለ ነበር። ከአዘጋጆቹ አንዱ መከረው፣
“ሙሉ ሃይልህን አታሳርፍበት። ዋናው መልእክታችንን ማስተላለፍ ነው” አለው።

ሙሌ በዚህ አልተስማማም።“ከሰነዝርኩማ እጠረምሰዋለሁ። ነካክቶ መተው አላውቅበትም”

ርግጥ ነው፣ መለስን አንድ ጥሩ ቡጢ ማቅመስ አለምን የሚያዳርስ ዜና ይሆናል። በተለይ ደግሞ መለስ ዜናዊ በየእስርቤቱ የሚያስደበድባቸው የዴሞክራሲ ታጋዮች፣ የሚደርስባቸውን ህመም እሱም እንዲቀምሰው ከተደረገ ሊሰማው ይችላል። ካልቀመሰው እንዴት ሊሰማው ይችላል? 
የስብሰባው ሰአት እየተቃረበ በሄደ መጠን የሙላቱ ቁጣ እየጨመረ ሄደ። መለስ ይቀመጣል ተብሎ የተገመተበትን ቦታ በካርታ ጭምር ሲያጠና ቡጢውን እንደጨበጠ ነበር። እንባው ኮለል ብሎ ሳይወርድም አልቀረም። እንዲህ ያሉ እንባዎች ከቁጭት ኩሬ የሚፈልቁ ናቸው። 
የመጨረሻዋ ሰአት እንደተቃረበች ሙሌ፣
“ይህን ታሪካዊ ድርጊት የምፈፅመው እንደ ልደቱ አያሌው ባንዴራ ለብሼ መሆን አለበት” የሚል አሳብ አቀረበ። ይህ ግን ተቀባይነት ሳያገኝ ቀረ። ስሜታዊ መሆን እንደማይገባ ተነገረው። ተራ ጋዜጠኛ ሆኖ፣ በስልት ወደ መለስ ዜናዊ መጠጋት እንዳለበትም ተመከረ። ለማንኛውም በሚል ሙሌ በተደጋጋሚና በልዩ ልዩ ቅርፅ ፎቶ እንደዲነሳ ተደረገ…. 
የስብሰባው ሰአት ደረሰ። መሪዎች ገቡ። ጋዜጠኞችም ወደ ውስጥ ጎረፉ። ሙሌም እንደማንኛው ተራ ጋዜጠኛ ተቀላቅሎ ወደ ውስጥ ዘለቀ። ከስብሰባው ውጭ ያሉ ጋዜጠኞች ጊዜ ለመቆጠብ ለዜናው የሚሆኑ አንዳንድ ነጥቦችን በቁራጭ ወረቀት ላይ መያዝ ጀማመሩ፣
“….በመለስ ዜናዊ አገዛዝ የተበሳጨ አንድ ጋዜጠኛ የመለስ ዜናዊን ሁለት ከንፈሮች በቡጢ አነደደ!”

“…መለስ ዜናዊ የቡጢን ህመም ቀመሰ! በሆስፒታል እርዳታ እየተደረገለት ሲሆን ለህይወቱ ሳያሰጋው አይቀርም።”“…የአይን ምስክሮች እንደገለፁት የሙላቱ ቀኝ እጅ የመለስ ከንፈሮች ላይ ባረፉባት ደቂቃ፣ ‘ጧ!’ የሚል የፍንዳታ ድምፅ ተሰምቷል።”“…ከሃኪሞች የሾለከ ዜና እንደሚገልፀው የመለስ ከንፈር ከባድ የመተርተር አደጋ ደርሶበታል።”“…የቤልጂየም ሃኪሞች ለጠቅላይ ሚኒስትሩ እርዳታ እያደረጉለት ነው”“…የመለስ ጥርሶች አለመጎዳታቸው ታወቀ! ዝርዝሩን እንደደደረሰን እንገልፃለን…”

እደጅ የነበሩት የእቅዱ አዘጋጆች ውጤቱን ለመስማት በጥፍራቸው ቆመው እየጠበቁ ነበር። ትንፋሽ አጥሯቸው በመጠባበቅ ላይ ሳሉም ሙሌ ካሜራውን እንዳንጠለጠለ ተመልሶ ብቅ አለ፣

“ምነው?” ሲሉ ጠየቁት።በረጅሙ ተነፈሰ።“አጣኸው እንዴ?”“ማየትማ አይቼዋለሁ።”“እና ታዲያ ለምን አልመታኸውም?”“ፎቶ የማነሳው በመምሰል ስጠጋው፣ እሱም ልመታው እንዳሰብኩ ገባው መሰለኝ ፍርሃቱን አይኖቹ ውስጥ አየሁ። ልመታው እችል ነበር። አጠገቡ ነበርኩ…”በከበቡት ሰዎች ዙሪያ ጥልቅ ዝምታ ወደቀ። ቃል የሚተነፍስ ጠፋ። በዚህ ጊዜ ሙሌ እንዲህ ሲል ፀጥታውን ሰበረው፣

“ፎቶግራፍ ግን አንስቼዋለሁ። ካላመናችሁኝ ላሳያችሁ እችላለሁ!”
የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

የአለማየሁ እህት 
          ሳሊምቢኒ ጥቅምት 1 ቀን፣ 1890 በያዘው ማስታወሻ፣ አጤ ምኒልክ ትግራይ በነበሩ ጊዜ የተፈፀመ አንድ ታሪክ አንስቶአል።         

          በዚያን እለት ምሽት አጤ ምኒልክ ትግራይ ላይ ከተከሉት ንጉሳዊ ድንኳናቸው ተቀምጠው የቀጠሯትን አንዲት ሴት እየጠበቁ ነበር። እንደተጠበቀውም ማምሻው ላይ ወይዘሪቷ በሁለት አሽከሮች አጀብ በበቅሎ እየሰገረች ከአጤ ምኒልክ ድንኳን ደረሰች። በአካባቢው ብዙ ግርግር አልነበረም። ጥቁር ካባ የደረበች፣ በአበሻ ቀሚስ የደመቀች፣ ጠይም ረዘም ያለች ወይዘሪት ከበቅሎ እንደወረደች በጥድፊያ ወደ ንጉሱ ድንኳን እንድትዘልቅ ተደረገ። ይህች ሴት አልጣሽ ቴዎድሮስ ትባላለች። የአጤ ቴዎድሮስ ሴት ልጅ ስትሆን፣ የአጤ ምኒልክ ደግሞ የመጀመሪያ ሚስት ነበረች።

ንጉሱ ባዘዙት መሰረት ሁለቱ የቀድሞ ባልና ሚስት በአንድ ገበታ ላይ ለእራት ቀረቡ። የታሪክ መፃህፍት በደፈናው፣ “መሶብ ቀረበ” ብቻ ብሎ ይገልፀዋል። ርግጥ ነው ይህ ቃል በቃል በበርካታ በመፃህፍት ተገልፆአል። ሁለቱ የቀድሞ ባልና ሚስት በዚያን ሌሊት አብረው ማደራቸውም ተፅፎአል። የራት ቆይታቸው ረጅም ነበር። ሆኖም ምኒልክና አልጣሽ ራት እየተመገቡ የተጨዋወቱት አልተመዘገበም። እንግዲህ ደራሲ እንደመሆኔ፣ በዚያን ምሽት የተነጋገሩትን የመስማት ችሎታና መብት አለኝ። ታሪክን በማጣቀስ በመሶቡ ዙሪያ በምናብ ላቆያችሁ፣

አጤ ምኒልክ እንዲህ ሲሉ ጠየቁ፣“ጤንነትሽ እንዴት ነው አልጣሽ?”“እኔማ ምን እሆናለሁ ብለሁ ነው? በእግዚአብሄር ፈቃድ አለሁ። የኛ ነገር እንዲህ መላ ማጣቱ ያንገበግበኛል እንጂ። በተለይ የአለማየሁ ነገር፣ ወንድም እንደሌለው፣ እህት እንደሌለው እንዲህ ሆኖ ሲቀር….”“ጥሩወርቅ ናት ያጠፋች። ይሂድ ብላ ፈቀደች። ‘አባቱ እንዲማርለት ይፈልግ ነበር’ ብላ ለእንግሊዞቹ ነገረቻቸው። ወላጆቹ ተፈቀዱ ምን ይደረጋል? ሁላችንስ በዚያን ግዜ ምን አቅም ነበረን? አምላክ የፈቀደው ሆኖአል…”“አልሆነላትም እንጂ ጥሩወርቅ  ልትለየው መች ፈለገች?”አልጣሽ እንባዋን እያባባሰች ቀጠለች፣ “…የአለማየሁ ነገር ለመሸሻ የእግር እሳት እንደሆነበት አለ። ምንስ ቢሆን ለአንድ ወንድማችን መች እናንስ ነበር? ጊዜ ነው የጣለን። እርስዎስ ቢሆኑ ከኛ ጋር የወንድም ያህል አይደሉም እንዴ? የኔን ይተውት? ምን እንደበደልኩዎት ባለውእም ትተውኝ ሄደዋል። አባቴ ባባትዎ ላይ በፈፀመው ቂም ይዘው ይሆናል…”“ክፉ አትናገሪ አልጣሽ? የማይሆን ሆኖብኝ ትቼሽ መሄዴን አጥተሽው ነው? መቸ ጥሩ ሁኔታ ላይ ነበርኩ? ወርቂት አሳልፋ ለቴዎድሮስ ሰጥታ ልታስገድለኝ አልነበር? ምኑን ይዤ አንቺን ይዤ ልጓዝ? የችግር ሆኖ እንጂ ካንቺ የበለጠ ተገኝቶ መች ሆኖ?”“ቢፈልጉ እንኳ ከተረጋጉ በሁዋላ ‘አልጣሽ የት ደረሰች?’ ብለው በጠየቁ ነበር። እርስዎ ግን ሌላ አገቡ…”“ይኸው ፈልጌ አገኘሁሽ አይደለም እንዴ? ከልቤ ያልነበርሽ ቢሆን መች እጠራሽ ነበር? ደሞስ ብቻዬን የማደርገው መች ሆኖ? መኳንንቱ አሉ…”“እሱስ ልክ ብለዋል። ሆድ ቢብሰኝ ነው። ‘ንጉሱ ጠርተውሻል’ ብለው ሲሉኝ አልቅሻለሁ። የልጅነት ትዳራችን እንዳልታመመ አወቅሁ። እንዲያው ልጠይቆትና ከመረሃቤቴዋ ባላባት ልጅ ከባፈና ጋር እንዲህ መጣበቅዎ ለምን ይሆን? ምናምን አስነክታዎታለች ነው የሚባል…”አጤ ምኒልክ ምላሽ ሳይሰጡ ዝም አሉ፣

“እንዲህ ተጣብቀው ሲያበቁ ደግሞ ምነው ሳያነግሷት መቅረትዎ?”

“ባፈና ስምንት ልጆች አሏት። ከሷ ጋር መንገስ የማይሆን ነበር” ሲሉ መለሱ።“ቢሆንም መቸም ይወዷት ነበር። መልኳ እንኳ ምንም የማይወጣላት ዘንፋላ ናት አሉ። በእድሜ ግን እናትዎ ትሆናለች ሰማን። ይህን ስሰማ አለቀስኩ። እኔ ምን ቢጎድለኝ ነው? ምን በድያቸው ነው? ብዬ ልቤ ተሰበረ።”አሁንም ምኒልክ ምንም ምላሽ አልሰጡም። “ባፈና ዙፋንዎን ለመጣል ተንኮል ሰርታ ነበር ሰማን…”“ሰዎች አሳስተዋት ነው”“ስለሚወዷት ይሸፋፍኑላታል መቼም። አስነክታዎታለች እንጂ …”እንደገና ምኒልክ ዝምታን መረጡ፣“ወልዳለዎት ነበር መባሉ እውነት ነው?”“ልጁ ባጭሩ ተቀጨ እንጂ ወልዳልኝ ነበር…”“ከጉራጌ ሴት የሚወለድ ኢትዮጵያን ለብዙ ዘመን ይገዛል የሚል ትንቢት ተነግሮ መኳንንቱ ሁሉ ከጉራጌ ሴት ተዋልዷል ይላሉ።” አለች አልጣሽ በጎን አይኗ ንጉሱን እያየች፣ምኒልክ ፈገግ አሉ። አልጣሽ ቀጠለች፣“እርሶም ይህን ትንቢት አምነው  ከቶሮ ልጅ ከወለተስላሴ ወልደዋል ሰማን።”“ልክ ነው። የቶሮ ልጅ ሁለት ወልዳልኛለች…”ከጥቂት ዝምታ በሁዋላ አልጣሽ ወሬ ቀየረች፣“ጣይቱስ እንዴት ናት?”“አጋዤ ናት…”“ልጅ ባለመውለዷ ይሰማት ይሆን?”“ጣይቱ ብርቱ ናት። ስለልጅ ሳነሳባት  14 ሚሊዮን የኢትዮጵያ ህዝብ ልጃችን ነው ትላለች። አምላክ ልጅ ከለከላት…”“እኔ እወልድሎት አልነበር? ችላ አሉኝ እንጂ”“መች ችላ አልኩ? ይኸው መጣሽ አይደል? እግዚአብሄር ፈቃዱ ከሆነ አንቺ የምትወልጂው ልጅ ይነግስ ይሆናል…”በዚያን ሌሊት አጤ ምኒልክና አልጣሽ አብረው ማደራቸውን ጳውሎስ ኞኞ መፅሃፉ ላይ ተርኮታል። እንደታለመውም ወይዘሪት አልጣሽ ከንጉሱ አረገዘች። ‘ከሁለቱ የታላላቅ ነገስታት ዘር የሚወለደው ልጅ ኢትዮጵያን ለዘልአለሙ ይገዛል’ የሚል ትንቢት ከአዲስአበባ ጆሮ ደረሰ። አጤ ምኒልክም ይህን ተስፋ በማድረግ ከመጀመሪያ ሚስታቸው የሚወለደውን ህጻን በናፍቆት ይጠብቁ ጀመር። ህፃኑ ለመወለድ አንድ  ወር ያህል ሲቀረው ከአልጣሽ ወንድም ከመሸሻ የተላኩ ሁለት መልእክተኞች አዲስ አበባ በመምጣት አጤ ምኒልክን ለብቻ ለማነጋገር ጠየቁ። እንደተፈቀደላቸውም ገብተው አሳዛኝ መርዶ ለንጉሱ ነገሩ።“አልጣሽ አርፋለች” የሚል ነበር።አልጣሽ ከመውለዷ በፊት በእቴጌ ጣይቱ ትእዛዝ በመርዝ መገደሏን ሳሊምቢኒ ፅፎአል።————————————(በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሰረተ ትረካ። የታሪክ ምንጭ፡ ፃውሎስ ኞኞ፣ ‘አጤ ቴዎድሮስ’ ገፅ 439 – 440) 

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

የኢህአፓ መድፍ ተሰማ! 
ኢህአፓ ተባሉት ሰዎች የኮሎኔል መንግስቱን መፅሃፍ ስካን አድርገው በድረገፅ ሲለቁት ከተቃወሙት አንዱ እኔ ነበርኩ። የተቃወምኩበት ምክንያት፣ “ለኮሎኔሉ መብት ጥብቅና ለመቆም”፣ ወይም “አሳታሚውን ከኪሳራ ለማዳን” አይደለም። ከመርህ አንፃር ነበር። ባህሉ በጣም አደገኛ መሆኑን በመረዳት ነበር።ድርጊቱ ፀረ እውቀት ስለሆነ ነበር። ተራ የንግድ ጉዳይ አልነበረም። አምርሬ የተቃወምኩት በተለይም በቀጥታ እኔንም ስለሚመለከተኝ ነበር። 

ነፃነት አሳታሚ፣ “የደራሲው ማስታወሻ”ን ባተመ ጊዜ፣ እነዚህ የኢህአፓ ሰዎች ተመሳሳይ ድርጊት ፈፅመው፣ ጉዳዩ ወደ ህግ ማምራት ሲጀምር ከዌብሳይቱ ላይ ተነስቶአል። የነፃነት አሳታሚ ስራአስኪያጅም ጉዳዩን በኢሜይል አሳውቆኝ ነበር። ከዚያ ወዲህ ምናልባት ይህን መሰል ድርጊት አይደገምም ይሆናል ብዬ ተስፋ አድርጌ ነበር። በኮሎኔል መንግስቱ ላይ ግን ተደገመ። ይህን ድርጊት የፈፀሙት የኢህአፓ ሰዎች መሆናቸው ስለታወቀ፣ “አሳዛኝ ዜና” በሚል ርእስ ጉዳዩን አውግዤዋለሁ። ያንን ተከትሎም የኢህአፓ ሰዎች በድረገፆቻቸው ላይ ተረትና ምሳሌ በበዛበት እንቅልፋም ፅሁፍ ሲሳደቡ ከረሙ። በግል በፃፉልኝ ደብዳቤም፣
“ቀጣዩ መፅሃፍ ገበያ ላይ በዋለ ማግስት ስካን አድርገን እናሰራጨዋለን” ሲሉ ዛቱብኝ። 

አያደርጉትም አይባልም።ምክንያቱም SAMSUNG ALL IN ONE የተባለ ዘመናዊ መድፍ መታጠቃቸውን አስመስክረዋል። ባዙቃ በተንበለበለበት ጦርነት ላይ ተካፍያለሁ። በዚያን ጊዜ ግን አሁን የፈራሁትን ያህል አልፈራሁም። ኢህአፓ ይኸው 100 ዶላር በተገዛች አንዲት ማሽን ብእረኞችን ፍርሃት ለቆብናል። ጓደኞቼን አማክሬ ነበር፣

“ከኢህአፓ ጋር ፀባችሁ ምንድነው?” ብለው ጠየቁኝ።“እንኳን ፀብ ሊኖረን በህይወት መኖራቸውንም በቅርቡ ነው የሰማሁት” ስል መለስኩ።

እውነቴን ነው። ኢህአፓ የሚባል መኖሩን የሰማሁት እዚህ አውሮፓ ከመጣሁ በሁዋላ ነው። ኬንያ እያለሁ፣ ቶልቻ የሚባል ቆንጆ ዱለት የሚሰራ ባለምግብ ቤት ነበር። ኢህአፓ ነው ሲሉ ሰምቻለሁ። ሌላ ደግሞ፣ ጎሳዬ የሚባል እንደ ቁራ የሚጮህ ሰው ዘፈን ዘፍኖ ካሴቱን ካልገዛችሁን ብሎ አስቸግሮን ሁለት ገዝቼዋለሁ። እሱም፣ “ኢህአፓ ነኝ” ሲለኝ ሲቀልድ ነበር የመሰለኝ። በተረፈ “ኢህአፓ ሞቶ ተቀብሮአል:: አንተ የት ነበርክ እስከዛሬ?” ብለው የጠየቁኝ አሉ። “ተቀብረዋል ወይስ አልተቀበሩም” የሚለው የሚያከራክር ሊሆን ይችላል። ሳስበው ግን፣ “አልሞትኩም ብዬ አልዋሽም” ሆነዋል። ስለዚህ አሁን “መፍትሄው ምንድነው?” የሚል ነበር።

“የአበሻ ጀብዱ” ሚለውን መፅሃፍ ሳነብ አንድ በጣም የገረመኝ ነገር ነበር። ሰራዊቱ ከፋሽስት ኢጣልያ ጋር ሊዋጋ ሲጓዝ ከጣልያን ሰራዊት በላይ እያሸመቁ የጎዱት የራያ ሽፍቶች እንደነበሩ ቼኮዝላቫኪያዊው ፅፎአል። አሁን ያሳሰበኝ በረከት ስምኦን ሳይሆን፣ የኢህአፓ መድፈኞች ሆነው ተገኙ። ስጋቴ ተራ ስጋት አይደለም። “የስደተኛው ማስታወሻ”ን ለማተም ስደራደረው የነበረው አሳታሚ፣ ከኮሎኔል መንግስቱ መፅሃፍ ስካን መደረግ በሁዋላ፣ 

“ችግሩን እያየኸው ነው። ምንም ዋስትና የለንም።” ብሎ ቀዘቀዘብኝ።

እንግዲህ ኢህአፓ ድል አድርጎአል። ያሰበው ተሳክቶለታል። ይህ ከነበረ ምኞታቸው “ቺርስ” ቢባባሉ ይገባቸዋል።  

Blogger. 

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

የቴዲ አፍሮ ፍቅረኛ 
ያቺን የማትረሳ ቆንጆ ልጅ የተዋወቅሁዋት አስመራ ላይ ሲሆን፣ ከካቴድሪያል ወደ ቲራቮሎ በሚጓዘው ታክሲ ላይ ተሳፍሬ ነበር። ልጅቱ ፒኮክ የተባለችውን ወፍ ነበር የምትመስለው። ታክሲው ላይ ከሁዋላ አብረን ነበር የተቀመጥነው። “ላናግራት ወይስ ይቅርብኝ?” እያልኩ ሁለት ልብ ሆኜ እያመነታሁ ቆየሁ። እኔ ደጋግሜ ባያትም፣ እሷ አንድ ጊዜ እንኳ ዘወር ብላ አላየችኝም። ከሞባይል ቴሌፎኗ ጋር ተመስጣ እየተጫወተች ነበር።  
(መቸም እንዲህ ያለ ነገር የገጠመኝ ደብረዘይት ላይ ቢሆን ለኔ ቀላል ነበር፣

“ጭሷ! ሞባይልሽ ጭስ ናት!” ብዬ እጀምር ነበር።

ወይም ደግሞ፣ “ነፍሷ! ሞባይልሽ ነፍስ አላት!” በተባለ።

“አመስግናለሁ” ካለች ደግሞ፣
“አንቺም እንደ ሞባይልሽ ጭስ ነሽ! የልቤን ልንገርሽ? አንቺ ማለት የ2008 ኖኪያ ማለት ነሽ” በሚል አድናቆትና ቀልድ በመንደርደር ወደ ቁምነገሩ መግባት በተቻለ። 
በርግጥ የደብረዘይት የለከፋ መንገድ ይሄ ብቻ ነው ማለት አይቻልም። 

“ስሚ አንቺ ብጣሻም! ባለካሜራውን ሞባይል ብትይዢ ብርቅ መሰለሽ?” ብሎ ማብሰሉን የሚጀምርም ይኖራል። 
አሁን እንኳ ባለካሜራው ብርቅ አይደለም። አንድ ሰሞን ግን ሪፖርተር ጋዜጣ፣ “ባለካሜራው ሞባይል ስልክ ከአንድ ግለሰብ ላይ ተሰረቀ” ብሎ ዘግቧል። እንግዲህ በእነ ስብሃት ገብረእግዚአብሄር ዘመን፣ “ፍቅረኛዬ ሰአት ያሰረች ናት” ተብሎ እንደሚፎከረው ማለት ነው – አምላክ ነፍሱን በገነት አፀድ ውስጥ ያሳርፋት!…)  
እዚህ አገር ግን እንግዳ እንደመሆኔ ኤርትራውያን ሴቶችን እንዴት ማነጋገር እንደሚገባ አላውቅም ነበር። በዚያ ላይ ደግሞ ትግርኛ ይቸግረኛል። በዚያን ጊዜ ጥቂት ትግርኛ ስናገር ወደ ተራራ እንደሮጠ ሰው ከላይ እስከ ታች ድካም ይሰማኝ ነበር። አሁን እንኳ አቀላጥፌ ከመናገር ባሻገር፣ መፃፍና፣ ማንበብም ጀምሬያለሁ። 
የሆነው ሆኖ ከዚህች ጠጉሯን እንደ ጉድ ከለቀቀች ፒኮክ ጋር በምን ዘዴ መነጋገር እንዳለብኝ እያሰላሰልኩ ሳለ፣ ሞባይል ስልኳ መጥራት ጀመረ። የስልኳ የጥሪ ድምፅ የቴዲ አፍሮ፣ “ዳህላክ ላይ ልስራ ቤቴን” የሚለው ነበር። 
ፒኮክ ለስልኩ ጥሪ ምላሽ ስትሰጥ ዘፈኑ ተቋረጠ፣

“እየመጣሁ ነው። ሲኒማ ሮማ ደርሻለሁ” ስትል ምላሽ ሰጠች።

አሁን የወሬ ርእስ አገኘሁ፣

“አምቼ ነሽ እንዴ?” ስል በትግርኛ ጠየቅሁዋት።

“አይደለሁም” አለችና የሞቀ ሳቅ ሳቀች።

አቀማመጤን አስተካከልኩና ጨዋታዬን ቀጠልኩ፣

“ስልክሽ ላይ የዘፈነውን ድምፃዊ ታውቂዋለሽ?”

ሳቀች። ስትስቅ እንደጉድ ታምራለች። ወይ መከራ!
በጥያቄዬ የተገረመች መስላ፣

“ቴዲን የማያውቅ ማን አለ?” አለች።

በዚያን ጊዜ ቴዲ እስር ቤት ስለነበር ይህንኑ ጠየቅሁዋት፣

“መታሰሩን ሰምተሻል?”

“እውይ! አዎ ሰምቻለሁ። ምናድርጎ ነው ግን ያሰሩት?”

“ለምን እንዳሰሩት አልሰማሽም?”

“ዕንዲዒ! አሰሩት ሲሉ ብቻ ሰማሁ”

“አማርኛ ትሰሚያለሽ?” ስል ጠየቅሁዋት።

“አልሰማም። ብሰማ ደስ ይለኝ ነበር። የቴዲ ዘፈን ምን እንደሚል እሰማው ነበር…”

“የዘፈኑን ትርጉም አታውቂውም ማለት ነዋ!?”

“አውቀዋለሁ!” አለች በእርግጠኛነት፣ “….የአክስቴ ልጅ አምቼ ናት። ትርጉሙን ነግራኛለች”

“ምን ብላ ነገረችሽ?” 
ፒኮክ በተፈጥሮ ሊፒስቲክ የተቀቡ ከንፈሮቿን ላሰቻቸውና ለወግ ራሷን አመቻቸች። ከማውራቷ በፊት ግን እንደገና በረጅሙ ሳቀች። እና እንዲህ አለች፣ 
“…የቴዲ ፍቅረኛ ኤርትራዊት ነበረች ምሽ? ከዚያ ወያኔ ከአገር አባረራት ምሽ? ሃርማዛት ተባዒሶም ይብል ድማ! ከዚያም ቴዲ ‘ከፍቅረኛዬ ተለይቼ ከምቀር ዳህላክ ላይ ቤት ሰርቼ አብረን እንኖራለን’ ብሎ ዘፈነላት። ቴዲ የፍቅር ሰው ነው አይደለም? ልክ ነኝ ምሽ?” 
“ልክ ነሽ” እንድላት ጓጉታ በሚለማመጡ አይኖቿ እያየችኝ ሳቀች። 
አህ! ታክሲው እኔ ከምወርድበት ቦታ ደርሶ ቆመ። እኔ ወረድኩ። ፒኮክ ወደ ቲራቮሎ መንገዷን ቀጠለች። ከታክሲ ከወረድኩ በሁዋላ፣ እዚያው እወረድኩበት ቦታ ዝም ብዬ ቆምኩ። ታክሲው መንገዱን ሲቀጥል፣ ፒኮክ በታክሲው የጀርባ መስታወት በኩል አንገቷን ጠምዝዛ ስታየኝ አየሁዋት። “ቻዎ!” ለማለት እጄን ብድግ አደረግሁ። ፈገግ ሳትል አልቀረችም….        

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

የንጉሰ ነገስቱ እናት 

ሳቂታ ውብ ጥርሶችና ታማኝ አይኖች ያሏት ሸዋረጋ የምትባል አንዲት ልጅ ነበረች። ነዋሪነቷ ወሎ ላይ ነበር። ገና የስምንት አመት ህፃን ሳለች ወላጅ እናቷ ስለሞተችባት ለአንዲት አሮጊት በግርድና ለማገልገል ተቀጠረች። ይህች እድለቢስ ልጅ አባቷን አታውቀውም። እንጀራ ጋጋሪ ከነበረች ወላጅ እናቷ የተገኘ ውርስም አልነበራትም። 

አሮጊቷ በበቅሎ ሲጓዙ፣ እየተከተለች ከበቅሎዋ እኩል መስገር ዋና ስራዋ ሆነ። ምሽት ላይ የአሮጊቷን እግር ታጥባለች። ማለዳ ቤት ትጠርጋለች። ገረድ እንደመሆኗ የታዘዘችውን ሁሉ ትሰራለች። በዚያን ዘመን ሰሜን ኢትዮጵያ ጦርነት ልማዱ ነበር። ወታደሮች ወሎን እያቋረጡ ያልፋሉ። ወታደሮች ወደ ዘመቻ ሲሄዱና ሲመለሱ ማየት ለሸዋረጋ የእድገት ትዝታዋ ነው። አንዳንድ ጊዜ ስሜቷ እየተነሳሳ፣ የተቀጠረችበትን የግርድና ስራ በመተው ከወታደሮቹ ጋር ወደ ዘመቻ ትሄድ ነበር። 

በዘመኑ አስተሳሰብ ለአቅመ ሄዋን እንደደረሰች ከምስራቅ ኢትዮጵያ ከመጡ ወታደሮች አንዱ ሸዋረጋን ወደዳት። ምንም እንኳ ችግር ያደቀቃት ገረድ ብትሆንም፣ ቁንጅናዋን በማስተዋል፣ ልበሙሉ ፈገግታዋን በማጤን ሚስቱ አደረጋት። እሷም ቢሆን ከግርድና ይልቅ የአንድ ወታደር ሚስት መሆን እንደሚሻል በማመን ሳታመነታ ወደ ትዳር አለም ገባች። ወታደሩም ግዳጁን ፈፅሞ ሲያበቃ ሚስት ይዞ ወደ ሃረርጌ ተመለሰ። እነሆ! ያቺ ተስፋ አልባ የነበረች ምስኪን ልጅ አሁን የተሻለ ህይወት መኖር ጀመረች።

አንድ ቀን ከባልዋ ጋር ሲጨዋወቱ፣

“ሸዋ! ምንድነው ይሄ አንገትሽ ላይ ያለው ድግምት?” ሲል እንደ ዋዛ ይጠይቃታል።

“ምንም” ትላለች።

“አለምክንያትማ አላንጠለጠልሽውም?”

መልስ ሳትሰጥ ዝም ትላለች፣

ባሏ ጠረጠረ። መስተፋቅር ሊሆን ይችላል ብሎ ስለገመተ ወደ ንስሃ አባቱ ሄዶ ሚስቱ አንገት ላይ ስለታሰረው ድግምት ይናዘዛል። ቄሱ ሚስትየውን ለማነጋገር ይፈቅዱና ባልየው በሌለበት እለት ወደቤት በመምጣት ሸዋረጋን ያነጋግሯት ጀመር።

“እንዲያው ይሄ አንገትሽ ላይ ያሰርሽው ምን ይሆን?”

ሸዋረጋ በልቧ የያዘችው ምስጢር ቢሆንባትም፣ ቄስ ጠይቆ መልስ መስጠት ግዴታ ነውና እናቷ ከመሞቷ በፊት የነገረቻትም ምስጢር ተነፈሰች፣

“እናቴ ናት ያሰረችልኝ…”

“ምን ይሁንሽ ብላ አሰረችልሽ ልጄ?”

“የማን ልጅ መሆኔ ተፅፎበታል ብላ ነገረችኝ…”

“ማናት እናትሽ? ወዴት አለች አሁን?”

“እንጀራ ጋጋሪ ነበረች። የሰባት አመት ልጅ ሳለሁ ሞተችብኝ…”

“እስኪ ወዲህ በይው ልጄ?”

ሸዋረጋ አንገቷ ላይ የታሰረውን ክታብ ፈትታ ለቄሱ አቀበለች። ቄሱ እያማተቡና አንዳች የማይሰማ ነገር እያጉተመተሙ የታሰረውን ክታብ በጥንቃቄ ፈቱት። የተጣጠፈውን ወረቀትም በርጋታ ዘረጋጉት። እናም አነበቡት። በማንበብ ላይ ሳሉ በድንጋጤ ብዛት ትንፋሻቸው ሊያመልጥ ምንም አልቀረውም። በተቀመጡበት ተፈንግለው እንዳይወድቁ፣ መከዳውን ደገፍ ብለው አቀርቅረው ቀሩ። ሸዋረጋ ከቄሱ ድንጋጤ ጋር አብራ ስለደነገጠች አባቷ ማን እንደሆነ እንዲነግሯት ተጣድፋ የጠቀች። ቄሱ ግን የተጠየቁትን በመመለስ ፈንታ መልሰው ለልጅቱ ጥያቄ ያቀርቡላት ጀመር፣

“እናትሽ ስላባትሽ ምን ነግራሻለች የኔ ልጅ?”

“ምንም አልነገረችኝም፣ እሷ ስትሞት ትንሽ ነበርኩ…”

“ምን ትዝ የሚልሽ ነገር አለ?”

“ምንም የለም።”

“መቼም ምንም አልነገረችሽም አይባልም። እስኪ አስታውሺ?”

“ምንም አልነገረችኝም አባቴ። ድሃ ነሽና ከሰው ተጠግተሽ እደጊ! ካደግሽ በሁዋላ ግን ይህን በአንገትሽ ላይ በቆዳ ሰፍቼ ያሰርኩልሽን ወረቀት ለምታምኛቸው ሰዎች አሳዪ’ ብላኝ ሞተች…”

“ከእናትሽ ጋር የት ነበራችሁ?”

“ወሎ ነበርን። እስላሞች ቤት…”

“እናትሽ እስላም ናት?”

“ለመኖር ብዬ ነው እስላም ቤት የገባሁት ብላኛለች።”

“እናትሽ ማንነበር ስሟ?”

“ደስላ” 

ሸዋረጋ ልቧ ተሰቅሎ እንደገና ጠየቀች፣

“ወላጅ አባቴ ማነው?”

“አጤ ምኒልክ ናቸው የኔ ልጅ….” 

* * *

እነሆ! ሸዋረጋ እና ባልዋ ከሃረርጌ ወደ አዲስአበባ ጉዞ ጀመሩ።

አንዲት መጠጊያ ያጣች ወላጅ አልባ ሴት ያገባ የመሰለው ወታደር ከንጉሰ ነገስቱ ሴት ልጅ ጋር ጋብቻ መፈፀሙን ማመን ቸግሮታል። ህይወት እድል ናት። እድል እያዋከበ ወስዶ የንጉስ ልጅ ባል አድርጎታል። በዚህ ምክንያትም ከንግዲህ ህይወቱ ይለወጣል። በርግጥም ሹመት እንደሚያገኝ አምኖአል። የልእልት ባል እንደመሆኑ ተራ ሰው ሆኖ ሊቀጥል አይችልም። ቢያንስ ደጃዝማችነት ማግኘት እንደሚገባው ሳያሰላስል አልቀረም። የንስሃ አባቱ የመከሩትና የነገሩትም ይህንኑ ነው፣

“እድለኛ ነህ። ከንግዲህ ኑሮህ ይለወጣል። ሚስትህን ወደ ንጉሱ ውሰዳት። የእሳቸው ልጅ ነች…”

ባላገሩ ወታደር ይህንኑ ጣፋጭ ህልም እያኘከ፣ ሸዋረጋ ምኒልክን ይዞ ከመናገሻዋ ከተማ አዲስአበባ ገባ። 
* * *
እቴጌ ጣይቱ በጥሞና ካዳመጡ በሁዋላ፣

“አስገቧቸው” ሲሉ አሽከራቸውን አዘዙ።

የተጎሳቀሉ ባልና ሚስት ባላገሮች ከንግስቲቱ እልፍኝ ገብተው ለጥ ብለው እጅ ነሱ። እቴጌ ጣይቱ ልጅቱን አተኩረው መረመሯት። የእናቷን ቁንጅና ይዛ መወለዷን ሳያስተውሉ አልቀሩም። ፈገግ ስትል ፀሃይ ብልጭ ያለ ይመስላል። አይኖቿ የአባቷን እንደሚመስሉም ታዝበዋል። እናቷ ከቤተመንግስቱ ስትባረር ይህች ልጅ የ7 ወር ፅንስ እንደነበረች ያስታውሳሉ። የተፈፀመውን ዝርዝር ነገር ሁሉ ያስታውሳሉ። አሁን ግን ፀፀት ቢጤ ልባቸውን ጫር ሳያደርገው አልቀረም።  

በርግጥ በዚያን ዘመን፣ ቅናት በልምጩ ሸንቁጧቸው የነበረ ቢሆንም በጊዜ ብዛት አሁን ያ ስሜት ጠፍቶአል። ደስላ ከወሎ የመጣች ኦሮሞ ነበረች። አንገቷ እንደ ኪሊዮፓትራ ነበር። ደርበብ ሞላ ያለች በጣም ቆንጆ። አንድ ቀን ከአጤ ምኒልክ ገረዶች አንዷ እመኝታ ክፍላ ድረስ በመምጣት እንዲህ አለቻት፣ 

“የይሁዳው አንበሳ ፈልገውሻል”

“ምነው በዚህ ሰአት?”

ደስላ ገረዲቱን ተከትላ በጨለማ ውስጥ ወደ ንጉሱ የመኝታ ክፍል በመጓዝ ላይ ሳለች፣

“ንጉሱ ለምን ፈለጉኝ?” ብላ ጠይቃ ነበር።

“ወደውሻል! እድለኛ ነሽ” የሚል ምላሽ አገኘች።

ንጉሰ ነገስቱ ከዚያን ቀን ጀምሮ ከዚህች ውብ የወሎ ኮረዳ ጋር የፍቅር ግንኙነት ነበራቸው። በመካከሉ ደስላ ፀነሰች። ማርገዟም ይታወቅ ጀመር። ሆኖም ፍርሃት ይዟት ለንጉሱ ሳትናገር ቀረች። በቤተመንግስቱ ዙሪያ የደስላ ማርገዝ በሹክሹክታ ይወራ ጀመር። ከአጤ ምኒልክ ልጅ መውለድ የሚመኙ ሁሉ፣ ደስላ ከንጉሱ በማርገዟ በቅናት ጦፈዋል። እቴጌ ጣይቱ በወቅቱ ይህን ሁሉ ዝርዝር ቢያውቁም፣ አንዳች ሊያደርጉት የሚችሉት ነገር አልነበራቸውም። ደስላ ማርገዟን ለንጉሱ ከመንገሯ በፊትም አጤ ምኒልክ ወደ ሰሜን ዘመቱ። ከዘመቻ ሲመለሱ ደስላ ቤመንግስት ውስጥ አልነበረችም። 

… ርግጥ ነው፣ ደስላ ከቤተመንግስት ከተባረረች በሁዋላ አጤ ምኒልክን ፍለጋ ወደ ሰሜን ተጉዛ ነበር። በጉዞዋ ላይ ግን ወለደች። ህፃኗ የንጉሱ መሆኗን መናገር አደጋ ይኖረዋል ብላ ሰጋች። የጣይቱ ሰዎች ይህን ከሰሙ ከነልጇ እንዳያስገድሏት መፍራቷ አልቀረም። ስለሆነም፣ ለራሷም ሆነ ለልጇ ህይወት ስትል ንጉሱን በአካል እስክታገኝ ምስጢሯን በሆዷ መያዝ  መረጠች። የምትጠጋበት ወገን ስላልነበራትም እንጀራ ጋጋሪ ሆና ማገልገል እጣ ክፍሏ ለመሆን በቃ። እንዳለመችው ግን አልሆነም። ታመመችና ህይወቷ አለፈ። 

እቴጌ ጣይቱ ለአሽከራቸው ትእዛዝ ሰጡ፣

“ሰውነቷን ታጥባ ንፁህ ልብስ እንድትለብስ አድርጉ።” 

ደጃዝማችንትን እያለመ ረጅም መንገድ የተጓዘው ወታደር ታሪክ ግን ከዚያ በሁዋላ ከምድረገፅ ጠፋ። ‘እኩያህን ፈልገህ አግባ’ ከሚል ምክር ጋር ለኑሮ የሚሆን ድጎማ ተሰጥቶት ተሰናብቶ ሊሆን ይችላል። 

በዚያው ሰሞን አጤ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ እንደተለመደው እያወጉ ሳለ፣

“ያቺ ይወዷት የነበረች ገረድ ትዝ ትሎታለች?” ሲሉ ይጠይቃሉ።

“የትኛዋ?”

“ወደ ሰሜን በዘመቱ ጊዜ እዚህ ትተዋት የሄዱት። ከዘመቻ ሲመለሱ እንኳ ‘የት ሄደች?’ ብለው ጠይቀው ነበር። ልናገኛት ስላልቻልን ግን ልናመጣልዎ አልቻልንም”

“አስታውሳለሁ። የወሎዋ ልጅ አይደለችም? ተገኘች እንዴ?”

“የርስዎን ሴት ልጅ በወለደች በሰባት አመቷ ሞታለች።” 

አጤ ምኒልክ ክፉኛ አዘኑ። ልባቸው ሳይሰበር አልቀረም። መረር ባለ አነጋገርም ለእቴጌ ጣይቱ ትእዛዝ ሰጡ፣

“ያለፈው አልፎአል። ስለ እግዚአብሄር ብለሽ ልጄን ፈልጊልኝ?”

“ንጉሰ ነገስት ሆይ! ደስ ይበልዎ! ልጅዎ ተገኝታለች” 

እቴጌ ጣይቱ እልፍኙን ለቀው ወጡ። ሲመለሱም ስምንት ተመሳሳይ ልብስ የለበሱ፣ በተመሳሳይ እድሜ ላይ የሚገኙ ኮረዶችን አስከትለው ገቡ። አጤ ምኒልክ ድራማው ገባቸው። ከስምንቱ መካከል አንዷ ከዚያች በጣም ከሚያፈቅሯት የወሎ ኦሮሞ ወለዷት ልጃቸው ናት ማለት ነው። አጤ ምኒልክ ከዙፋናቸው ተነስተው እንደ እግር ኳስ ተጫዋቾች ቡድን በተርታ የተደረደሩትን ኮረዶች አንድ ባንድ ያስተውላቸው ጀመር። እየተጠጉ መረመሯቸው። እናም ጥቂት እንኳ ሳያመነቱ፣ ሸዋረጋ ምኒልክን ከሴቶቹ መሃል ለይተው እጇን ያዟት፣ 

“ልጄ ይህቺ ናት!” ሲሉም ጮኸው ተናገሩ። አያይዘውም ጨመሩበት፣ “…ጥርሶቿና ፈገግታዋ ቁርጥ የእናቷ ነው!…” 

  (ሸዋረጋ ምኒልክ ለወሎው ራስ ሚካኤል ተድራ ጥር 25፣ (1888?) ወረሂመኑ ተንታ ውስጥ ልጅ እያሱ ሚካኤልን ወለደች። አጤ ምኒልክም ለሚያፈቅሯት ሴት የልጅ ልጅ የንጉሰነገስትነት ስልጣናቸውን አውርሰው አረፉ…)*    (የትረካ ምንጭ ጳውሎስ ኞኞ፣ የካቶሊክ ቄስ  አባ ጃሮሳቭ እንዲሁም የቤተመንግስቱ ቃለጉባኤ ያዥ ወልደማርያም። የተጠቀሱ ቀናቶች ላይ ጳውሎስ ኞኞ አንዳንድ ስህተቶች ስለፈፀመ ዘልያቸዋለሁ።)        

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

ስብሃት ገብረእግዚአብሄር 
ቅዳሜ ዞሮ ሲመጣ አንዳንድ ጊዜ ከስብሃት ጋር ደብረዘይት እንሄድ ነበር። አንድ ጊዜ እንዲሁ ባቦጋያ ሃይቅ ዳርቻ ከአንድ ወዳጃችን ግቢ ውስጥ እንደ ስጋጃ ከሚለሰልሰው የሳር መስክ ላይ ጋደም ብለን የሃይቁን የማእበል ድምፅ እያዳመጥን ዋልን። ሴት ልጁ ዜና አብራን ነበረች፣

“ለምንድነው ልጅህን ዜና ያልካት ጋሽ ስብሃት?”
“ለምን ነበር መሰለህ? አንዲት በጣም ቆንጆ፣ ስታወራ የምትጥም፣ የምወዳት ዜና የምትባል ሴት ነበረች። እሷን ለማስታወስ በሚል ልጄን ዜና አልኳት…”

ሌላ ቀን ደግሞ አንድ ግሮሰሪ ውስጥ ቁጭ ብለን እየቀማመስን ሳለ በወቅቱ ምስጢር የነበረ አንድ ወሬ ነገርኩት፣

“ህወሃት ችግር ውስጥ እየገባ ነው…”

“ምን ሆኑ?”

“ለሁለት ተከፍለዋል። በሚቀጥለው ሳምንት ይፋ ሊሆን ይችላል”
ስብሃት ብዙ ጊዜ ወዲያውኑ መልስ ይሰጣል። በዚህ ቀን ግን በፀጥታ ጥቂት አሰበና እንዲህ አለኝ፣
“ቢከፋፈሉ መጥፎ አይደለም። አንዱ ሌላውን ለመብለጥ ሲል በመካከሉ ጥሩ አሳብ ሊያመጡ ይችላሉ። አብዮተኞች መከፋፈል ማይቀር እጣቸው ነው። በቻይናና በኩባ ታይቶአል። ካስትሮና ቼ ይለያያሉ ተብሎ የሚታሰብ አልነበረም..”
በዚያን እለት ከደብረዘይት እንደተመለስን ጎተራ አካባቢ መኪና ውስጥ ቁጭ ብለን ብዙ አመሸን። ስብሃት ደረቅ አረቄ ስለሚጠጣ ፈጥኖ ሞቅ ይለዋል። እና ያን ቀን በመካከሉ ብቻውን መሳቅ ጀመረ። ልክ እንደተኮረኮረ ሰው ነበር የሚስቀው። ከመሳቁ ብዛት እንባው ከአይኑ ወረደ። እንዲህ የሚስቀው አንድ ቀልድ ብልጭ ሲልለት ነው።
“ምንድነው እንዲህ ያሳቀህ?”

“የኦብሎሞቭ አገልጋይ ትዝ ብሎኝ ነው” አለ።

በዚያን ጊዜ ኢቫን ጋንቻሮቭ የተባለው የወርቃማው ዘመን ደራሲ ‘ኦብሎሞቭ’ በሚል ርእስ የፃፈውን መፅሃፍ አላነበብኩም ነበር። ስብሃት ምን ትዝ እንዳለው እንዲህ ሲል አጫወተኝ፣
“…ሽማግሌው የኦብሎሞቭ አገልጋይ በጣም ሰነፍ ነበር። ኦብሎሞብ ከስራ ሲመለስ ቤቱ አልተፀዳም፣ አልጋውም አልተነጠፈም፣

‘ለምንድነው አልጋውን ያላነጠፍከው?’ ይለዋል።

‘ጌታ ኢሊያ ኢሊይች… ባነጥፈውም እኮ መልሶ መበላሸቱ አይቀርም። ብጠርገውም ቤቱ መልሶ ይቆሽሻል..’…”

እንደገና ሲስቅ ከቆየ በሁዋላ እንዲህ አለ፣

“ይኸው እየጠጣን ነው። ከዚያም እንሸናለን። እንደገና ደግሞ እንጠጣለን። መልሰን ደግሞ እንሸናለን። እየጠጣን እየሸናን … እየጠጣና እየሸናን እስከመቼ? …”
አንድ ጊዜ አብረን አመሸንና ሰይጣን ቤት ከሚገኘው ቤቱ አደረስኩት። ከመኪናው ሲወርድ ግን ሚዛኑን መጠበቅ አልቻለም። እርጅናው ተጫጭኖት እንጂ ብዙም አልጠጣም። መኪናዬን ዳር አቆምኩና ላግዘው ወረድኩ። መፅሃፍ መያዣውን የላስቲክ ከረጢት ያዝኩለት። መስሪያቤቱ ለመፅሃፍ መያዣ ሁለት ጊዜ ቦርሳ ገዝቶ ሰጥቶት ነበር። እየጠፋበት ላስቲክ እየያዘ ሲመጣ፣ እኛም ተውነው። ወደ ስብሃት መኖሪያ ቤት የሚያስገባው መንገድ ቀጭንና ኮሮኮንቻማ ነበር። ቤቱ ከመድረሱ በፊት ቆመና፣
 “አንዴ ጠብቀኝ ልሽና” አለኝ።
ወደ አጥሩ ተጠግቶ መሽናት ጀመረ። በመካከሉ በደንገዝጋዛው ጨለማ ውስጥ አንድ ሰው ሲመጣ አየሁ። ጨላልሞ ስለነበር ሰው መምጣቱና ኮቴው እንጂ መልኩ በትክክል አይለይም። ሰውዬው ልክ አጠገባችን ሲደርስ ስብሃት፣ “ኸህህህ!” ሚል የፉከራ አይነት ድምፅ አሰማ። መንገደኛው አላየንም ነበር መሰለኝ፣ ወደ እኔና ወደ ስብሃት ገልመጥመጥ ካለ በሁዋላ ርምጃውን ጨምሮ መንገዱን ቀጠለ። ስብሃት ሱሬውን እየዘጋ፣
“ሰውየው ሲያልፍ ለምን ድምፅ እንዳሰማሁ ታውቃለህ?” ሲል ጠየቀኝ።

“ለምንድነው?”

“የኛ ሰፈር መሆኑ እንዲታወቅ ብዬ ነው”
በርግጥ በስነፅሁፍ እና በታሪክ ዙሪያ ከስብሃት ጋር ማውራት በፍፁም አይጠገብም። በተለይም ኮሚክ እና እንግዳ ጠባይ ያላቸውን ገፀባህርያት አይረሳቸውም። ስብሃት በራሱ ሙሉ ቤተመፃህፍት ነው። በቀላሉ የመኖር ችሎታው በጣም ይመስጠኝ ነበር። ማንንም ለመምሰል የማይሞክር፣ እራሱን የሆነ እና የልቡን ሁሉ እንዳፈቀደው የሚናገር ሰው በመሆኑ እቀናበት ነበር። ህይወትን በመሰለው መንገድ ኖሮባታል። እናም በዚያችው በአደገባት ሰፈር ውስጥ ሩጫውን ወደ መፈፀሙ ተቃርቦአል። አምላክ ጤና እና ተጨማሪ እድሜ ይስጠው… 

የቅዳሜ ማስታወሻ ተስፋዬ ገብረአብ 

የዘነበ ልጅነት 

ዘነበ ወላ “ልጅነት” በሚል ርእስ የፃፈውን ልቦለድ ድርሰት አነበብኩት። በውነቱ የቀድሞ ወዳጄ ዘነበ በጣም አሪፍ መፅሃፍ ፅፎአል። በልቦለድ መልክ ያቅርበው እንጂ የራሱን ታሪክ የፃፈ ነው የሚመስል። ሸማኔው ዜራሞ አባቱ ወላ ሳይሆኑ አይቀሩም። መፅሃፉ ትረካውን ሲጀምር፣ ዘነበ አባቱን ተከትሎ ወደ እቁብ እየሄደ ነበር። ዜራሞ ሬድዮ አለቻቸው። በሰፈሩ ውስጥ ብዙ ሰው ሬድዮ የለውም።  ዜራሞ ሬድዮ ከፍተው ሲጓዙ፣ ጎረቤት ያከብራቸዋል። ከእቁብ ቤቱ ገብተው ቁጭ ከማለታቸው፣ ዜና መነበብ ተጀመረ። የሚያነበው አሳምነው ገብረወልድ ነበር፣

“ዜና እናሰማለን፣ እንደምን ዋላችሁ?” ሲል፣

ከእቁብተኞቹ አንዳንዶቹ፣

“ዛሄር ይመስገን” በማለት ሬድዮኑን እጅ ነሱት።

“ግርማዊ ንጉሰ ነገስት በተፈጥሮ አደጋ ለተጎዱ የፓኪስታን ዜጎች ሰባት ሺህ ፓውንድ ርዳታ ላኩ…”

ዜናው ካለቀ በሁዋላ እቁብተኞቹ በዜናው ላይ ውይይት ጀመሩ፣

ሸማኔው ዜራሞ ጥያቄ ጠየቁ፣“ሰባት ሺህ ባውንድ አስር አስር ብሩ አንድ ሁለት ተብሎ ሳባት ሺህ ባውንድ ሞልቶ ነው የተላከው?”“ቢሆንስ ምን ችግር አለው? አገራችን ማሩን ወተቱን ታፈልቃለች። ከዚያ ላይ ቆንጥሮ መላክ ነው” አሉ የእቁቡ ዳኛ።“አቶ ዜራሞ ፓውንድ እንጂ ባውንድ እኮ አይደለም”ሌላው ጣልቃ ገብተው ሌላ ርእስ አነሱ…“…እህል ስንል አንድ ነገር ትዝ አለኝ። በቀደም በቾ ነበርኩ። እህል ጥንቡን ጥሎአል።”ሌላው ደግሞ ሌላ ርእስ አነሳ፣“ይሄ ሬድዮ ግን እንዴት ነው የሚሰራው?”“አባ ጠቅል ምን ይሳነዋል? ትልቁን ጋንጩር አቡነ ጴጥሮስ ሃውልታ ጋ አስሮ ውሎውን ያስለፈልፈዋል”ዘነበ ወላ ጥሩ መፅሃፍ ፅፎአል። ሳይሰለቸኝ ጨረስኩት። የማንኛውንም የድሃ ልጅ ህይወት ያስታውሳል። እንባ እና ሳቅ ሞልተውታል። ልጅነት ውብ ነው። ወደ ጣፋጩ የልጅነት ዘመን  ይዞ ጭልጥ ይላል።